Solidarność na obczyźnie – emigracja polityczna lat 80.

Solidarność na obczyźnie – emigracja polityczna lat 80.

W latach 80. XX wieku Polska stała na rozdrożu,a w jej sercu tlił się ogień Solidarności – ruchu,który odważnie przeciwstawiał się komunistycznej władzy.Dla wielu Polaków, pragnących wolności i demokratycznych wartości, kraj stał się miejscem coraz bardziej niebezpiecznym, a marzenia o lepszej przyszłości wymagały podjęcia dramatycznej decyzji o wyjeździe za granicę. Emigracja polityczna lat 80. to historia osobistych tragedii, heroicznych zmagań oraz nieustającej nadziei na powrót do ojczyzny. W niniejszym artykule przyjrzymy się, jak Polacy w obczyźnie nie tylko walczyli o swoje prawa, ale również budowali nowe społeczności, niosąc ze sobą ducha Solidarności. Jakie były ich losy i jak wpłynęli na polityczny krajobraz w Polsce i na zachodzie? Przeanalizujemy te pytania, zarysowując obraz emigracji jako istotnego elementu historycznej układanki naszego kraju.

Solidarność na obczyźnie – emigracja polityczna lat 80

W latach 80. XX wieku Polska zmagała się z wieloma wyzwaniami politycznymi, a ruch Solidarności stał się nie tylko symbolem walki o wolność w kraju, ale również istotnym elementem życia Polaków na emigracji. Wielu z tych, którzy opuścili Polskę, szukało azylu za granicą, zmuszonych do ucieczki przed represjami reżimu komunistycznego.

Na obczyźnie Polacy tworzyli społeczności, które miały na celu nie tylko wsparcie dla rodaków, ale także promowanie idei Solidarności. Wśród ważniejszych działań można wyróżnić:

• Powstawanie organizacji pomocowych – Grupy takie jak „Karta 77” czy „Solidarność Walcząca” wspierały tych, którzy uciekli z kraju. Organizowały zbiórki finansowe, pomoc prawną oraz wsparcie psychologiczne.
• Tworzenie mediów emigracyjnych – Magazyny,gazety oraz radia nawiązywały kontakt z Polską,przekazując informacje o sytuacji w kraju i mobilizując Polonię do działania.
• Udział w międzynarodowych protestach – Polscy emigranci brali czynny udział w manifestacjach wspierających Solidarność,na przykład w Niemczech,Francji czy stanach zjednoczonych,co przyczyniało się do zwiększenia świadomości międzynarodowej na temat sytuacji w Polsce.

W wielu krajach, w których osiedli Polacy, powstały stylizowane na polskie instytucje, takie jak:

Solidarność na obczyźnie była również miejscem wymiany doświadczeń oraz pomysłów dotyczących przyszłości Polski. Spotkania, konferencje oraz warsztaty intensyfikowały współpracę między różnymi grupami emigracyjnymi, co miało znaczenie nie tylko dla podtrzymania ducha walki, ale także dla integracji Polonii wokół idei wolności i demokracji.

Dzięki tym działaniom oraz silnej woli Polaków, emigracja polityczna lat 80. stała się znaczącym elementem w historii walki o niepodległość i suwerenność Polski. Przyczyniła się do umocnienia więzi pomiędzy Polakami w kraju a tymi za granicą, wzmacniając solidarną na całym świecie społeczność, której celem była nieustanna walka o wolność i niezależność.

Zarys historyczny emigracji politycznej lat 80

Emigracja polityczna lat 80. w Polsce była jednym z najważniejszych zjawisk społecznych i politycznych, które miały wpływ na historię kraju oraz na życie Polaków za granicą. Po wprowadzeniu stanu wojennego w grudniu 1981 roku, wielu działaczy Solidarności oraz innych opozycjonistów zmuszonych zostało do opuszczenia kraju. Wyjazdy te były często wynikiem represji, ścigania oraz prześladowań, które dotykały osoby sprzeciwiające się reżimowi komunistycznemu.

Wielu z nich znalazło schronienie w takich krajach, jak:

• Niemcy – słynące z licznych polskich społeczności oraz wsparcia dla demokratyzacji w Polsce;
• Francja – gdzie skupiał się szeroki ruch 'Solidarności na obczyźnie’;
• USA – z rozwiniętą Polonią, oferującą pomoc finansową i organizacyjną dla uchodźców;
• Wielka Brytania – gdzie istniały liczne organizacje wspierające polską emigrację.

Osoby emigrujące w tym okresie nie tylko poszukiwały azylu,lecz także dążyły do budowania struktur,które mogłyby wspierać walkę o wolność w kraju.Powstały liczne organizacje, a także media, które miały na celu informowanie polskiego społeczeństwa o sytuacji w kraju oraz koordynowanie działań opozycji. Przykłady to:

• Komitet Solidarności w Paryżu – organizujący protesty i zbiórki funduszy;
• Polska Misja w Stanach Zjednoczonych – angażująca Polonię w pomoc dla Polski;
• Wydawnictwa podziemne – publikujące informacje o sytuacji w Polsce.

Ważnym wydarzeniem, które miało miejsce na emigracji, była organizacja Światowego Zjazdu solidarności w 1983 roku w Paryżu. Zjazd zgromadził przedstawicieli wielu polskich organizacji oraz zagranicznych zwolenników wolności i demokracji. miało to ogromne znaczenie dla budowania międzynarodowej koalicji na rzecz wsparcia polskiej opozycji.

W miarę upływu lat, proces emigracji w latach 80. stwał się coraz bardziej zorganizowany i strategiczny. Uchodźcy, korzystając z doświadczeń innych krajów, starali się zbudować solidne podstawy dla przyszłej współpracy, a ich działania znacząco przyczyniły się do późniejszych sukcesów w walce o wolność i demokrację w Polsce. Ostatecznie, ich wysiłki doprowadziły do przełomu w 1989 roku, kiedy to nastąpiło pierwsze niekomunistyczne wybory w Polsce, a sam ruch 'Solidarności’ stał się symbolem walki o prawa człowieka na całym świecie.

Kontekst społeczno-polityczny przed emigracją

W latach 80. XX wieku Polska znajdowała się w trudnej sytuacji społeczno-politycznej, która skłoniła wielu ludzi do podjęcia decyzji o emigracji. Wydarzenia tamtego okresu, takie jak wprowadzenie stanu wojennego w 1981 roku, pogłębiły frustrację społeczeństwa wobec reżimu komunistycznego i wywołały masowe protesty.

W kontekście narastającego niezadowolenia można wyróżnić kilka kluczowych elementów:

• Represje polityczne – działacze opozycji byli aresztowani, a ich rodziny prześladowane, co tworzyło atmosferę strachu i bezsilności.
• Brak wolności słowa – media były cenzurowane, a społeczeństwo pozbawione dostępu do niezależnych informacji, co potęgowało uczucie izolacji.
• Kryzys gospodarczy – trudności ekonomiczne, wysokie bezrobocie i brak podstawowych towarów ujawniły nieefektywność systemu, co skłaniało Polaków do szukania lepszego życia za granicą.

W obliczu rosnącego niezadowolenia, wielu Polaków podjęło decyzję o wyjeździe. Emigracja nie tylko stała się formą ucieczki, lecz także sposobem na kontynuację walki z reżimem. Wiele osób łączyło się w organizacje i grupy wsparcia, które miały na celu nie tylko zapewnienie sobie i swoim bliskim lepszych warunków życia, ale także propagowanie idei „Solidarności” wśród polonii.

Warto zauważyć, że much of the Polish diaspora maintained close ties with their homeland. Many emigrants actively participated in kampaniach wspierających „Solidarność”, organizując demonstracje oraz fundusze na pomoc dla osób represjonowanych w kraju.

Przyczyny emigracji – co zmusiło Polaków do opuszczenia kraju

Emigracja z Polski w latach 80. była fenomenem wynikającym z wielu złożonych przyczyn, które zmusiły Polaków do opuszczenia swojego kraju. Bezpośrednim impulsem były wydarzenia związane z Solidarnością oraz brutalne stłumienie protestów w 1981 roku.Wprowadzenie stanu wojennego w Polsce doprowadziło do zaostrzenia sytuacji politycznej, a wiele osób poczuło się zagrożonych ze względu na swoje przekonania oraz aktywne uczestnictwo w opozycjonistycznych ruchach.

Wśród kluczowych przyczyn, które wpłynęły na decyzję o emigracji, można wyróżnić:

• Represje polityczne: Aresztowania działaczy opozycyjnych, cenzura mediów oraz inwigilacja społeczeństwa zmusiły wielu do szukania bezpieczniejszego miejsca do życia.
• Kryzys gospodarczy: Zapaść gospodarcza, braki w zaopatrzeniu oraz niemożność znalezienia stabilnej pracy spowodowały, że Polacy zaczęli myśleć o lepszej przyszłości za granicą.
• Pragnienie wolności: Chęć życia w demokratycznym społeczeństwie, z poszanowaniem praw człowieka, przyciągała wielu do krajów, gdzie mogli otwarcie manifestować swoje
  

  jakie czołowe postacie Solidarności emigrowały

  W latach 80. XX wieku, w obliczu narastających represji w polsce, wielu liderów i działaczy solidarności zdecydowało się na emigrację. Ta decyzja była często rezultatem nie tylko osobistych wyborów, ale także konieczności ucieczki przed prześladowaniami ze strony władz. Wśród najbardziej rozpoznawalnych postaci, które opuściły kraj, byli:

  • Lech Wałęsa – chociaż w późniejszych latach powrócił do Polski, w pierwszych chwilach po wprowadzeniu stanu wojennego jego wyjazd stał się symbolem walki o wolność.
  • Bronisław Geremek – znany historyk i polityk, który po prześladowaniach znalazł schronienie w Paryżu.
  • Tadeusz Mazowiecki – jeden z kluczowych doradców Wałęsy, który przez pewien czas pracował w brukseli.
  • Marek Edelman – były przywódca Żydowskiej Organizacji Bojowej, który przeszedł na emigrację do Francji.

  Emigranci z Solidarności tworzyli różnorodne organizacje,które miały na celu wspieranie ruchu w kraju oraz utrzymywanie ducha oporu.W Europie Zachodniej oraz w Stanach Zjednoczonych powstały liczne komitety wspierające Polskę,a także ośrodki badawcze,które dokumentowały sytuację w kraju oraz relacjonowały wydarzenia z perspektywy emigracji.

  Postać	kierunek emigracji	Główne działalności
  Lech Wałęsa	USA	wsparcie dla ruchu Solidarność, negocjacje polityczne
  Bronisław Geremek	Francja	Analizy polityczne, prace naukowe
  Tadeusz Mazowiecki	Belgia	Organizacja wsparcia dla Polaków w kraju
  Marek Edelman	Francja	Prowadzenie działalności kulturalnej, pamięci historycznej

  Ci emigranci nie tylko wpływali na politykę zagraniczną swoich krajów, ale także na świadomość międzynarodową na temat sytuacji w Polsce. O ich losie i działalności w obczyźnie pisały czołowe światowe media, a oni sami stali się symbolami walki o demokrację, inspirowali inne społeczeństwa do stawiania oporu autorytarnym reżimom.

  Polska diaspora w Europie Zachodniej – jak tworzyła się wspólnota

  Polska diaspora w Europie zachodniej zaczęła przybierać znaczące kształty w latach 80. XX wieku, co bezpośrednio związane było z politycznymi zawirowaniami w Polsce. Po wprowadzeniu stanu wojennego w roku 1981, wiele osób zmuszonych było do opuszczenia ojczyzny, a ich ucieczka stała się nie tylko aktem przetrwania, ale także próbą zachowania polskiej tożsamości za granicą.

  Emigranci polityczni z tamtego okresu tworzyli różnorodne struktury wspólnotowe, wśród których można wyróżnić:

  • Organizacje społeczne i kulturalne – które stawały się miejscem spotkań dla Polaków, oferując wsparcie w adaptacji w nowym kraju.
  • Centra informacji – jak np. Polskie Ośrodki Informacyjne w wielkich miastach,które dostarczały wiadomości o wydarzeniach w kraju oraz ułatwiały kontakt z rodzinami.
  • Biura zatrudnienia – pomagające Polakom w znalezieniu pracy, co było kluczowe dla ich stabilizacji finansowej.

  Wspólne działanie Polaków w obczyźnie miało na celu nie tylko integrację, ale również propagowanie idei wolności i solidarności. Chociaż każda z grup osiedlonych miała różne doświadczenia, to łączyła ich wspólna historia i pragnienie zmian, które miały miejsce w Polsce.

  Oto krótka tabela ilustrująca główne bloki wspólnotowe Polaków w Europie Zachodniej w latach 80.:

  Organizacja	Cel	Kraj
  Solidarność	Wsparcie rodzin w kraju	Wielka Brytania
  Komitet Wsparcia	Informowanie o sytuacji w Polsce	Niemcy
  Fundacja Polska	Pomoc finansowa i prawna	Francja

  W miarę upływu czasu, Polacy w Europie Zachodniej zaczęli organizować różnego rodzaju wydarzenia kulturalne, takie jak

  • koncerty,
  • wystawy sztuki,
  • spotkania literackie

  które miały na celu utrzymanie polskiej kultury oraz świadomego przekazu historycznego w kontekście wydarzeń z lat 80.

  Dokumenty i procedury emigracyjne w latach 80

  W latach 80. XX wieku,w obliczu narastających represji w Polsce,wiele osób zdecydowało się na opuszczenie ojczyzny. Emigracja polityczna, zorganizowana w prosty sposób, polegała na gromadzeniu i przygotowywaniu odpowiednich dokumentów, które umożliwiały wyjazd. Kluczowa była znajomość procedur oraz przewidywanie wymagań, które musiały być spełnione, aby zlegalizować swój wyjazd za granicę.

  Osoby ubiegające się o azyl polityczny często zmagały się z wyzwaniami związanymi z:

  • wypełnianiem wniosków – Wymagano precyzyjnych informacji o powodach wyjazdu i sytuacji w kraju.
  • Zbieraniem dokumentów – W tym zaświadczeń o działalności opozycyjnej, świadectw pracy oraz listów poparcia.
  • Ustalenie kontaktów – Wiele osób miało wsparcie zadeklarowane przez znajomych lub established organizations.

  W znacznym stopniu ułatwieniem dla emigrantów były organizacje pomocowe, które oferowały pomoc prawną oraz informacyjną. Niektóre z nich prowadziły nawet kursy, które miały na celu przygotowanie uchodźców do życia w nowym kraju. Dzięki nim można było lepiej zrozumieć procesy związane z:

  • Asylacją – Umożliwiającą uniknięcie deportacji.
  • Legalizacją pobytu – Niezbędną do życia w obcym kraju.
  • Integracją – Ułatwiającą adaptację w nowym społeczeństwie.

  Warto również wspomnieć o formalnościach związanych z wyjazdem. Przykładowe dokumenty, które były wymagane, można zestawić w poniższej tabeli:

  Dokument	opis
  Paszport	Nieodzowny dokument tożsamości do przekroczenia granicy.
  Wiza	W niektórych krajach niezbędna do legalnego wjazdu.
  Zaświadczenia	Potwierdzające udział w ruchu opozycyjnym.
  Listy polecające	Pomocne w procesie ubiegania się o azyl.

  Ostatecznie, choć proces emigracji był skomplikowany i pełen biurokratycznych przeszkód, dla wielu Polaków lat 80. stanowił jedyną drogę do życia w wolnym kraju, wolnym od strachu i represji.Decyzje o wyjeździe były często dramatyczne, a nadzieja na lepsze jutro stanowiła główny motywator do działania. Emigracja ta nie tylko zmieniała losy indywidualnych ludzi, lecz także kształtowała nowe społeczności i diasporę polską na całym świecie.

  Rola Kościoła w organizacji pomocy dla emigrantów

  W latach 80. XX wieku, w obliczu narastającej sytuacji politycznej w Polsce, Kościół katolicki odegrał kluczową rolę w organizacji pomocy dla emigrantów. Działał nie tylko jako duchowa opoka, ale także jako ważny punkt zbiorczy, z którego wyruszały inicjatywy wspierające osób zmuszonych do ucieczki za granicę.

  W ramach kościelnej organizacji:

  • Urządzano zbiórki funduszy i darów dla uchodźców.
  • Tworzono sieci wsparcia, które łączyły osoby w Polsce z Polonią za granicą.
  • Organizowano transport i pomoc prawną dla tych, którzy borykali się z biurokracją.

  Kościół stał się również platformą dla wielu inicjatyw służących jedności i solidarności. Z jego pomocą tworzone były grupy wsparcia, które nie tylko oferowały praktyczną pomoc, ale także stanowiły przestrzeń do dzielenia się doświadczeniami i budowania społeczności w obcej rzeczywistości.

  Zorganizowane przez Kościół warsztaty dla uchodźców obejmowały:

  Temat	Opis
  Adaptacja kulturowa	Pomoc w zrozumieniu lokalnych zwyczajów i tradycji.
  wsparcie psychologiczne	Sesje terapeutyczne dla osób przeżywających traumy.
  Wyszukiwanie pracy	Świadczenie informacji o ofertach pracy oraz pomoc w aplikacji.

  Wielu kapłanów i osób związanych z Kościołem osobiście angażowało się w pomoc, narażając się na represje ze strony władzy. Organizowano msze oraz modlitwy w intencji emigrantów, co integrowało wspólnotę i pozwalało na utworzenie silnych więzi w trudnych czasach. Dzięki temu Kościół stał się nie tylko miejscem zbiórek, ale także punktem odniesienia w poszukiwaniu bezpieczeństwa i nadziei dla tych, którzy musieli opuścić swój kraj.

  Solidarność na obczyźnie – wsparcie między narodami

  W latach 80. ubiegłego wieku Polska była areną wielkich zmian, które zainspirowały liczne ruchy emigracyjne.W obliczu kryzysu społeczno-politycznego wiele osób zdecydowało się na ucieczkę za granicę, zostawiając za sobą rodzinę, przyjaciół i ojczyznę. Jednak ta diaspora nie była tylko historią jednostek szukających lepszego życia; to była także zbiorowa historia solidarności,wsparcia i współpracy pomiędzy narodami.

  Emigranci tworzyli sieci wsparcia, które skutecznie funkcjonowały pomimo różnicy języka i kultury. na przykład:

  • Punkty kontaktowe: Polacy w krajach zachodnich organizowali punkty informacyjne, gdzie nowi emigranci mogli uzyskać pomoc prawną, wsparcie psychiczne i informacje o dostępnych zasobach.
  • Fundusze pomocowe: Zbiórki pieniędzy i darów materialnych były organizowane, aby pomóc tym, którzy zostali w kraju, jak i tym, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji za granicą.
  • Organizacje społeczne: W wielu krajach zakładano organizacje wspierające Polaków na obczyźnie, które organizowały wydarzenia kulturalne, szkolenia i integrację z lokalnymi społecznościami.

  W obszarze kultury i aktywności społecznej, Polonia zaczęła odgrywać kluczową rolę. Poza organizowaniem zbiórek, emigranci angażowali się w:

  • Propagowanie polskiej kultury: Wiele polskich organizacji kulturalnych zaczęło organizować festiwale, wystawy i koncerty, które miały na celu przybliżenie polskiej sztuki i tradycji szerszej publiczności.
  • Akcje protestacyjne: Polacy z zagranicy zjednoczyli się,aby organizować manifestacje i protesty,które miały na celu zwrócenie uwagi na sytuację w Polsce.

  Wielu Polaków na obczyźnie zaangażowało się również w działalność polityczną, co miało ogromny wpływ na kształtowanie odpowiedzi międzynarodowej na wydarzenia w Polsce. Dzięki temu:

  Rok	Wydarzenie	Wpływ na Polonię
  1980	Powstanie Solidarności	Inspiracja do organizowania wsparcia dla kraju
  1981	Stan wojenny	Mobilizacja Polonii do protestów
  1989	Okrągły stół	Udział Polonii w radosnych obchodach zwycięstwa

  te wydarzenia pokazują,jak silna i zjednoczona była Polonia. W jednym z najtrudniejszych okresów w historii Polski, emigranci nie tylko dbali o swoje interesy, ale także poświęcali się pomocy tym, którzy pozostali w kraju. Ich wysiłki nie były tylko przejawem tęsknoty za ojczyzną,ale także dowodem na to,że solidarność nie zna granic i może przybierać różne formy w odpowiedzi na potrzeby czasów.

  Kultura i sztuka wśród polskich emigrantów

  Emigracja polityczna w latach 80. XX wieku przyniosła ze sobą nie tylko ucieczkę przed reżimem komunistycznym, ale także intensyfikację działań kulturowych oraz artystycznych wśród Polaków na obczyźnie. Wiele organizacji i stowarzyszeń powstało, aby wspierać rodaków i pielęgnować polską kulturę w nowym środowisku. Ruchy te stały się kluczowymi elementami integracji oraz wymiany kulturowej, gdzie każdy miał szansę na wyrażenie swego głosu.

  Polska diaspora stała się inkubatorem wielu kreatywnych inicjatyw.Wśród najważniejszych zjawisk kulturowych, które zyskały popularność, można wymienić:

  • Teatr w podziemiu – grupy teatralne, często organizujące przedstawienia w prywatnych mieszkaniach, poruszały tematykę oporu oraz codziennych zmagań Polaków, stając się swoistym głosem sprzeciwu.
  • Literatura i poezja – pisarze i poeci, tacy jak Adam Zagajewski czy Ryszard Kapuściński, inspirowali się sytuacją w Polsce, tworząc dzieła, które stały się symbolem walki o wolność.
  • Muzyka niezależna – zespoły grające rocka czy folk,takie jak KSU czy Zespół Pieśni i Tańca „Mazowsze”,promowały polską tradycję,odnajdując nowe formy ekspresji.

  Pole działalności kulturalnej emigrantów obejmowało także organizację wystaw sztuki, koncertów oraz festiwali, które łączyły Polaków z różnych zakątków świata. W tych wydarzeniach uczestniczyli również lokalni artyści,co sprzyjało wzajemnej inspiracji i dialogowi międzykulturowemu.

  Rodzaj Sztuki	Przykłady Działań
  Teatr	przedstawienia w mieszkaniach, festiwale teatralne
  Literatura	Spotkania autorskie, wydania poezji
  Muzyka	Koncerty, festiwale, jam sessions
  Visual Arts	Wystawy w galeriach, instalacje artystyczne

  Kultura stała się ostoją dla polskich emigrantów, ale również narzędziem doświadczania i wyrażania trudnych emocji związanych z sytuacją w kraju. Wiele osób znalazło w sztuce sposób na przetrwanie i zrozumienie rzeczywistości, a także na budowanie wspólnoty, która nie zapomni o korzeniach. Tego typu projekty nie tylko umacniały poczucie tożsamości, ale także inspirowały do działania na rzecz zmiany społecznej w Polsce.

  Gdzie osiedlali się polacy? Najważniejsze miejsca

  W latach 80. XX wieku Polacy, zmuszeni do emigracji politycznej w wyniku represji w kraju, osiedlali się w różnych częściach świata. Główne skupiska polonijne powstały w krajach, które oferowały azyl i wsparcie dla uchodźców. Warto wymienić kilka kluczowych miejsc, które stały się nowymi domami dla wielu Polaków.

  • Stany zjednoczone – szczególnie Chicago, Nowy Jork i Detroit, gdzie istnieją silne polskie społeczności.
  • Wielka Brytania – Londyn stał się ważnym ośrodkiem polonijnym, a Polacy znaleźli tu zarówno pracę, jak i wsparcie.
  • Francja – Paryż przyciągał Polaków,oferując im możliwość uczestnictwa w życiu kulturalnym i artystycznym.
  • Kanada – Toronto i Montreal to miasta, gdzie Polacy mogli rozwijać swoje biznesy i zakładać rodziny.

  W tych krajach Polacy aktywnie organizowali się w społeczności,tworząc różne stowarzyszenia i instytucje,które wspierały ich życie na obczyźnie. Wiele z nich miało na celu nie tylko pomoc nowo przybyłym, ale także promowanie polskiej kultury i tradycji. oto kilka najważniejszych organizacji:

  Nazwa organizacji	Miejsce	Opis
  polska Macierz Szkolna	USA	Pomoc w edukacji polskich dzieci i młodzieży.
  Federacja Polonii Kanadyjskiej	Kanada	wsparcie dla Polaków w Kanadzie oraz integracja.
  Oddziały Związku Harcerstwa Polskiego	Wielka Brytania	Kształtowanie młodego pokolenia w duchu polskich tradycji.
  Polski Związek Kulturalno-Oświatowy	Francja	Promocja kultury polskiej wśród Francuzów.

  Polacy przynosili ze sobą bogatą tradycję oraz niestrudzenie walczyli o pamięć o swoim kraju i jego historii. Ich działalność społeczna i kulturalna w obcej rzeczywistości stała się odzwierciedleniem dążenia do wolności i niezależności, które pozos