Kryzys naftowy lat 70. a Polska – jak światowe zawirowania uderzyły w PRL
Rok 1973 przeszedł do historii jako moment, który na zawsze odmienił oblicze światowej gospodarki.Kryzys naftowy, wywołany przez OPEC i skutki konfliktu arabsko-izraelskiego, wstrząsnął nie tylko krajami zachodnimi, ale także miało swoje konsekwencje w bloku wschodnim.Polska, będąca częścią ZSRR i realizująca ściśle określoną politykę ekonomiczną, znalazła się w trudnej sytuacji, gdzie z jednej strony dominowały centralne planowanie i brak autonomii, a z drugiej – narastające potrzeby całego społeczeństwa.Jakie były reperkusje tego kryzysu na życie codzienne Polaków? Jak polityka PRL próbowała stawić czoła globalnym zawirowaniom? W niniejszym artykule przyjrzymy się, jak międzynarodowe wydarzenia kształtowały rzeczywistość w Polsce lat 70., jakie decyzje podejmowane były w Warszawie pod presją zewnętrznych czynników oraz jak strategia przetrwania w czasie kryzysu wpłynęła na społeczne oraz gospodarcze realia codzienności.
Kryzys naftowy lat 70. – tło historyczne i kontekst globalny
W latach 70. XX wieku świat doświadczył nie tylko znacznych zawirowań politycznych, ale także istotnych zmian gospodarczych, które miały daleko idące konsekwencje. Kryzys naftowy, zapoczątkowany w 1973 roku, był wynikiem mnożących się napięć na Bliskim Wschodzie oraz postawy krajów OPEC (Organizacji Krajów Eksportujących Ropę Naftową), które zdecydowały się na wprowadzenie embarga na eksport ropy do państw wspierających Izrael podczas konfliktu izraelsko-arabskiego.
W obliczu rosnących cen ropy, wiele krajów, w tym Polska, musiało zmierzyć się z nagłymi i nieoczekiwanymi wyzwaniami. Władze PRL, z uwagi na swoje silne uzależnienie od importu surowców energetycznych, znajdowały się w trudnej sytuacji. Kryzys naftowy wpłynął na:
- Zwiększenie inflacji: Wzrost cen paliw doprowadził do ogólnego wzrostu kosztów życia, co w efekcie zwiększyło niezadowolenie społeczne.
- Problemy z zaopatrzeniem: Niedobory paliw były odczuwalne nie tylko w transporcie, lecz także w przemyśle, co skutkowało spowolnieniem produkcji.
- Zakłócenia w handlu zagranicznym: Wysokie ceny ropy wpłynęły na zewnętrzne zobowiązania finansowe PRL,ograniczając możliwości handlowe i inwestycyjne kraju.
W odpowiedzi na kryzys władze PRL podjęły szereg działań, mających na celu ograniczenie skutków globalnych zawirowań. Do najważniejszych z nich należały:
- Limitowanie poboru paliw: Wprowadzono ograniczenia dotyczące tankowania, co skutkowało frustracją społeczeństwa.
- Zwiększenie wydobycia węgla: PRL skupił się na rozwoju alternatywnych źródeł energii, co miało na celu zmniejszenie zależności od importowanej ropy.
- Długoterminowe umowy z ZSRR: Dążono do renegocjacji umów dotyczących dostaw ropy, aby zabezpieczyć potrzeby kraju.
warto również zauważyć, że kryzys naftowy miał długofalowe konsekwencje społeczne i polityczne. Oprócz wzrastającego niezadowolenia, które prowadziło do protestów i strajków, zaostrzyło to także sytuację wewnętrzną w Polsce. W obliczu kryzysu, władze musiały stawić czoła nie tylko zewnętrznym zagrożeniom, ale także wewnętrznej frustracji społeczeństwa.
Podsumowując, wydarzenia lat 70. w kontekście kryzysu naftowego nie tylko odcisnęły piętno na gospodarce, ale również zdefiniowały kierunek polityczny PRL w nadchodzących latach, zmuszając rząd do podjęcia licznych reform i działań, które miały sprawić, że kraj stanie na nogi w obliczu globalnych wyzwań.
Jak wzrost cen ropy naftowej wpłynął na gospodarki krajów socjalistycznych
Wzrost cen ropy naftowej w latach 70. był jednym z kluczowych czynników, który bezpośrednio wpłynął na gospodarki krajów socjalistycznych, w tym Polski. Kiedy na świecie panowała pierwsza fala kryzysu naftowego, wiele państw, które w dużej mierze opierały swoje ekonomie na importowanej ropie, stanęło w obliczu poważnych problemów.
Najważniejsze efekty tego zjawiska to:
- Wzrost kosztów produkcji: W krajach socjalistycznych, gdzie przemysł często polegał na taniej energii, wzrost cen ropy prowadził do znaczącego wzrostu kosztów produkcji. To z kolei skutkowało inflacją i obniżeniem konkurencyjności na rynkach międzynarodowych.
- problemy z zaopatrzeniem: Wzrastające ceny ropy spowodowały problemy z dostępnością paliw. Wiele zakładów przemysłowych musiało ograniczyć produkcję,co wpływało na dostawy towarów do konsumentów.
- Spadek inwestycji: Niekorzystne warunki gospodarcze zniechęcały do inwestycji zagranicznych, co dodatkowo komplikowało sytuację. Krajowe fabryki borykały się z dekoniunkturą, co skutkowało stagnacją gospodarczą.
- Interwencje państwowe: rządy socjalistyczne, w tym PRL, zareagowały na kryzys, wprowadzając różne formy interwencji. Często były to regulacje cenowe, które jednak prowadziły do dalszych problemów na rynku.
Polska, jako kraj silnie uzależniony od importu ropy, musiała się zmierzyć z licznymi wyzwaniami. W odpowiedzi na kryzys,rząd podjął decyzje o zwiększeniu wydobycia krajowego surowca oraz o diversyfikacji źródeł zaopatrzenia energetycznego,co miało długotrwałe konsekwencje.
Warto zauważyć, jak bardzo ówczesna sytuacja na rynku ropy wpływała na codzienne życie obywateli. Nie tylko wyższe ceny paliw, ale także braki w dostępności niektórych produktów powodowały narastające napięcia społeczne.
W kontekście globalnym wzrost cen ropy naftowej przyczynił się do przekształceń w układzie sił politycznych oraz gospodarczych. Kraje socjalistyczne zyskały nowe wyzwania, które wymusiły na nich adaptację do zmieniających się warunków na rynku międzynarodowym.
Polska w obliczu kryzysu naftowego – analiza skutków ekonomicznych
Lat 70.XX wieku to czas, w którym światowa polityka i gospodarka przeszły przez znaczące wstrząsy, a jednym z najbardziej dotkliwych kryzysów był kryzys naftowy. Polska, jako część bloku wschodniego i ściśle związana z globalnymi rynkami, odczuła skutki tych zawirowań w sposób wyjątkowo intensywny.
W obliczu zawirowań na rynku ropy naftowej, władze PRL musiały zmierzyć się z następującymi wyzwaniami:
- Wzrost cen paliw: Ceny ropy poszybowały w górę, co wpłynęło na koszty transportu i produkcji w kraju.
- Problemy z importem: Polska, jako kraj silnie uzależniony od importu ropy, znalazła się w trudnej sytuacji, co ograniczyło dostępność paliw.
- Inflacja: Zwiększone wydatki na energię przyczyniły się do dużej inflacji, co dodatkowo obciążyło gospodarstwa domowe.
Nie można jednak zapominać, że kryzys naftowy wpłynął na Polskę nie tylko poprzez problemy ekonomiczne.Władze państwowe, zmuszone do podjęcia szybkich działań, zaczęły wprowadzać różnorodne reformy:
- Subwencje na paliwo: Aby złagodzić skutki wzrostu cen, rząd zdecydował się na subsydiowanie cen paliw, co w dłuższej perspektywie prowadziło do dalszych problemów fiskalnych.
- Przemiany w energetyce: Kryzys skłonił do poszukiwania alternatywnych źródeł energii, takich jak węgiel, co miało długofalowy wpływ na strukturę branży energetycznej w Polsce.
| Rok | cena ropy (USD/barrel) | Stopa inflacji (%) |
|---|---|---|
| 1973 | 3.01 | 9.5 |
| 1974 | 11.65 | 12.1 |
| 1979 | 15.85 | 13.5 |
Ostatecznie, kryzys naftowy lat 70. uwypuklił istniejące problemy gospodarcze w PRL oraz pokazał, jak bardzo kraj był uzależniony od globalnych rynków. W obliczu tych wyzwań, Polska musiała dostosować swoją politykę gospodarczą, co miało konsekwencje nie tylko w krótkim okresie, ale również w długoterminowej strategii rozwoju kraju.
Przemiany w przemyśle naftowym a sytuacja w PRL
W latach 70. XX wieku przemysł naftowy przeżywał rewolucję, której skutki odczuli nie tylko producenci i konsumenci surowca, ale także państwa socjalistyczne, w tym Polska Rzeczpospolita Ludowa. Kryzys naftowy, wywołany przez embargo OPEC oraz wzrost cen ropy naftowej, zmusił wiele krajów do przemyślenia swoich strategii energetycznych i gospodarczych.
W Polsce, gospodarka oparta w dużej mierze na przemyśle węglowym, musiała zmierzyć się z nową rzeczywistością. W obliczu wzrastających kosztów importu ropy, rząd PRL znalazł się w trudnej sytuacji. Zracjonalizowanie wykorzystywania paliw stało się kluczowym celem, a polityka energetyczna kraju szybko stała się istotnym tematem dyskusji publicznej.
W obliczu kryzysu rząd podjął kilka kroków mających na celu zmniejszenie skutków wzrostu cen ropy:
- Poszukiwanie alternatywnych źródeł energii – Intensyfikacja badań w dziedzinie energii odnawialnej oraz rozwoju energetyki jądrowej.
- Racjonalizacja zużycia energii – kampanie społeczne mające na celu zwiększenie efektywności energetycznej w domach i przemysłach.
- ograniczenie wydobycia węgla – Przemiany w górnictwie miały na celu zapewnienie lepszej sytuacji gospodarczej i bardziej zrównoważony rozwój.
Istotnym elementem przemyśle naftowym w PRL było także znaczenie sektora handlu zagranicznego. Polska, walcząc z rosnącymi wydatkami na import ropy, zaczęła poszukiwać nowych partnerów handlowych. W tym kontekście bardziej intensywne relacje z ZSRR oraz państwami Bloku Wschodniego stały się kluczowe dla utrzymania stabilności finansowej.
| Rok | Cena ropy (USD za baryłkę) | Wzrost inflacji (%) |
|---|---|---|
| 1973 | 3.00 | 10.5 |
| 1974 | 11.65 | 20.2 |
| 1979 | 39.50 | 22.5 |
Wzrost cen ropy naftowej miał bezpośredni wpływ na codzienne życie obywateli. Ograniczenia w dostępności paliw, kolejki na stacjach benzynowych oraz wzrastające koszty życia wprowadziły dodatkowe napięcia w społeczeństwie. To z kolei prowadziło do protestów i niezadowolenia obywateli, które z biegiem lat przyczyniły się do kryzysu politycznego w kraju.
Reakcje PRL na kryzys naftowy stanowiły nie tylko próbę przetrwania, ale również formułowały długoterminowe strategie, które miały wpływ na przyszły rozwój kraju.Równocześnie wydarzenia te mogły być postrzegane jako katalizator dla zmian, które z czasem doprowadziły do transformacji ustrojowej w Polsce na początku lat 90.
Jak kryzys naftowy wpłynął na życie codzienne obywateli PRL
Kryzys naftowy lat 70. miał głęboki wpływ na życie codzienne obywateli PRL, wpływając na wiele aspektów ich codziennego funkcjonowania. W obliczu rosnących cen ropy naftowej rząd musiał wprowadzić szereg działań mających na celu ograniczenie zużycia paliw i oszczędności. Oto kilka kluczowych zmian, które dostrzegli Polacy:
- Deficyt paliw – Czas oczekiwania na tankowanie samochodów uległ znacznemu wydłużeniu, a stacje benzynowe stawały się miejscami napięć i frustracji.
- Zmiany w transporcie – Ludzie coraz częściej przesiadali się z samochodów osobowych na komunikację miejską, co prowadziło do przeludnienia w autobusach i tramwajach.
- Racjonowanie energii – Władze wprowadziły ograniczenia dotyczące zużycia energii elektrycznej, co skutkowało regularnymi przerwami w dostawie prądu i koniecznością dostosowywania się do godzin funkcjonowania sklepów oraz instytucji.
- Zmiana nawyków konsumpcyjnych – wzrost cen i trudności w dostępie do towarów sprawił, że Polacy musieli nauczyć się żyć w większej oszczędności, a w sklepach często brakowało podstawowych produktów.
Niezwykle ważnym elementem tego okresu była również rosnąca świadomość społeczna, która zrodziła się z trudności ekonomicznych. Polacy zaczęli bardziej krytycznie podchodzić do działań rządu oraz do sposobu zarządzania gospodarką. Własne odczucia i doświadczenia ugruntowały w społeczeństwie potrzebę lepszego zrozumienia spraw związanych z polityką ekonomiczną i jej wpływem na życie codzienne.
Rząd PRL, w obliczu tych zawirowań, zmuszony był do podjęcia różnych kieszonkowych działań ratunkowych. Przygotowano programy mające na celu zwiększenie produkcji lokalnych surowców energetycznych, co jednak w praktyce napotykało na liczne trudności, związane z technologią i brakami infrastrukturalnymi.
| Czas kryzysu naftowego | Efekt na życie codzienne |
|---|---|
| 1973-1974 | wzrost cen paliw, trudności z dostępem do benzyny |
| 1976 | wprowadzenie ograniczeń w zużyciu energii |
| 1978 | wzrost znaczenia komunikacji zbiorowej |
Pomimo trudności, Polacy zdołali wprowadzić pewne innowacje w codziennym życiu.Powstały grupy wspierające wymianę dóbr i produktów, a także inicjatywy lokalne promujące oszczędność i alternatywne źródła energii. W obliczu kryzysu pojawiła się także potrzeba większej solidarności społecznej, co owocowało współdziałaniem w sąsiedztwach i w ramach wspólnot lokalnych.
Zależność Polski od importu ropy – dlaczego to było problematyczne
W latach 70.XX wieku Polska zaczęła odczuwać skutki globalnego kryzysu naftowego,co ujawniło poważne problemy związane z zależnością kraju od importu ropy naftowej. Sytuacja ta była szczególnie problematyczna, ponieważ Polska, jako państwo w bloku wschodnim, nie miała dostępu do elastycznych źródeł finansowania ani szerokiego rynku ropy naftowej.
Główne przyczyny tej problematyki można zidentyfikować w kilku kluczowych obszarach:
- Brak samowystarczalności – Polska była zmuszona polegać na dostawach ropy z kraju oraz importować ją z ZSRR i innych państw, co ograniczało możliwości negocjacyjne.
- Niestabilność dostaw – Kryzys naftowy spowodował, że dostawy z zagranicy stały się niepewne, co zakłóciło gospodarkę i mechanizmy transportowe.
- Rosnące ceny – Wzrost cen ropy na międzynarodowym rynku dramatycznie zwiększył koszty importu, co z kolei wpłynęło na inflację i poziom życia obywateli.
W rezultacie, Polska nie tylko zmagała się z problemami gospodarczymi, ale i politycznymi, takimi jak:
- uzależnienie od ZSRR – Wzrost znacznie podkreślił polityczne napięcia związane z zależnością od Moskwy, która dyktowała warunki, co w dłuższym okresie stwarzało trudności w relacjach między Polską a innymi krajami.
- Problemy z planowaniem – Zależność od importu utrudniała prawidłowe prognozowanie i planowanie długozasięgowej polityki energetycznej.
pomimo podejmowanych przez władze prób zdywersyfikowania źródeł zaopatrzenia w ropę, wielu ekspertów wskazywało na nieskuteczność strategii w dłuższej perspektywie. Był to czas, gdy kraj próbował również rozwijać sektory alternatywne, jednak brak odpowiednich inwestycji oraz innowacji sprawił, że skuteczność tych działań była ograniczona.
Poniższa tabela pokazuje, jak Polska zmieniała swoje źródła importu ropy naftowej w latach 1970-1980:
| Rok | Źródło importu | Udział procentowy |
|---|---|---|
| 1970 | ZSRR | 75% |
| 1975 | Bliski wschód | 15% |
| 1980 | ZSRR | 70% |
W świetle tych wydarzeń staje się oczywiste, że zależność Polski od importu ropy nie była tylko problemem ekonomicznym, lecz także zagadnieniem o kluczowym znaczeniu w kontekście geopolitycznym, które w dłuższej perspektywie wpłynęło na stabilność PRL.
Strategie rządu PRL w odpowiedzi na kryzys naftowy
W obliczu kryzysu naftowego przełomu lat 70. Polska Rzeczpospolita Ludowa musiała dostosować swoje strategie gospodarcze do nowej, trudnej rzeczywistości. Wzrost cen ropy naftowej, związany z wydarzeniami na Bliskim wschodzie, postawił przed rządem szereg wyzwań, które wymagały pilnych decyzji.
Rząd zdecydował się na kilka kluczowych działań, aby zminimalizować skutki kryzysu:
- Dywersyfikacja źródeł energii: Władze podjęły decyzję o zwiększeniu inwestycji w alternatywne źródła energii, takie jak węgiel czy energia wodna.
- Zmiany w strategii zakupowej: Zaczęto poszukiwać bardziej korzystnych umów zakupu ropy, co miało na celu redukcję kosztów.
- Zwiększenie wpływów z przemysłu: Przemysł chemiczny i wytwarzanie nawozów sztucznych stały się kluczowymi obszarami, na które rząd postawił, aby zwiększyć wymianę handlową.
Strategia rządu nie ograniczała się tylko do działań doraźnych. Podejmowano również długofalowe kroki w kierunku modernizacji gospodarki:
- Inwestycje w technologie oszczędzające energię: Władze dostrzegły potrzebę wprowadzenia nowoczesnych technologii, które mogłyby zmniejszyć zużycie paliw kopalnych.
- Programy edukacyjne: Rząd zainicjował kampanie mające na celu zwiększenie świadomości społecznej o oszczędzaniu energii.
Warto zwrócić uwagę,że kryzys naftowy doprowadził do poważnych zmian w polskiej gospodarce,które miały swoje odzwierciedlenie w codziennym życiu obywateli. Wprowadzono m.in. regularne limity na sprzedaż paliwa, co wywołało liczne protesty i frustrację społeczną.
Poniższa tabela przedstawia wpływ kryzysu na ceny energii oraz główne sektory, które odczuły jego efekty:
| Sektor Gospodarki | Wpływ Kryzysu | Reakcja Rządu |
|---|---|---|
| Transport | Wzrost kosztów transportu | Wprowadzenie limitów paliwowych |
| Przemysł | Problemy z dostępnością surowców | Dywersyfikacja dostaw |
| Rolnictwo | wzrost cen nawozów | Wsparcie dla producentów lokalnych |
Kryzys naftowy lat 70. stał się dla PRL okazją do przemyślenia i zaktualizowania swojej polityki energetycznej, co miało dalekosiężne konsekwencje dla rozwoju kraju w następnych dekadach.
Decyzje polityczne a gospodarka – z perspektywy lat 70
W latach 70. XX wieku Polska, podobnie jak wiele innych krajów, stanęła w obliczu bezprecedensowego kryzysu gospodarczego, którego przyczyny w znacznej mierze miały swoje źródła w globalnych zawirowaniach na rynku naftowym. Decyzje polityczne ówczesnych władz PRL, zmuszone do dostosowania się do zmieniającej się rzeczywistości, stały się kluczowe dla utrzymania gospodarki na powierzchni.
W wyniku kryzysu naftowego, który rozpoczął się w 1973 roku, ceny ropy wzrosły drastycznie, co pociągnęło za sobą szereg negatywnych konsekwencji:
- wzrost kosztów importu surowców: Polska, jako kraj silnie uzależniony od dostaw ropy, zmuszona była do ogromnych wydatków na import, co osłabiło bilans płatniczy.
- Wzrost inflacji: Rosnące ceny produktów naftowych przyczyniły się do ogólnego wzrostu cen, co skutkowało utratą siły nabywczej obywateli.
- Problemy z dostawami energii: Niekontrolowany wzrost cen energii doprowadził do kryzysu energetycznego, który dotknął nie tylko przemysł, ale i codzienne życie obywateli.
W odpowiedzi na kryzys, władze PRL podjęły szereg decyzji mających na celu stabilizację gospodarki. Należy do nich:
- Podwyżki cen żywności: choć niepopularne, podjęte kroki w celu zrównoważenia budżetu państwa zaskoczyły społeczeństwo i wprowadziły dodatkowe napięcia społeczne.
- Przyspieszenie modernizacji przemysłowej: W obliczu rosnących kosztów, władze zdecydowały się na inwestycje w nowoczesne technologie, co jednak nie przyniosło oczekiwanych efektów w krótkim czasie.
- wzmożona kontrola społeczna: Wzrastające niezadowolenie społeczne wymusiło na władzy wprowadzenie restrykcji i większej kontroli nad obywatelami.
Warto zauważyć, że decyzje polityczne, podejmowane w trudnym klimacie ekonomicznym, nie zawsze były zgodne z oczekiwaniami społeczeństwa. W wielu przypadkach, działania rządu prowadziły do dalszej frustracji i niezadowolenia, co z kolei miało swoje reperkusje w postaci protestów i strajków. Polska lat 70. to przykład tego,jak światowe kryzysy mogą wpłynąć na kierunek polityki wewnętrznej oraz jakość życia obywateli.
| Aspekt | Skutek kryzysu |
|---|---|
| Koszty importu | Wysokie wydatki obciążające budżet |
| Inflacja | Spadek siły nabywczej społeczeństwa |
| Dostawy energii | Kryzys energetyczny |
| Niezadowolenie społeczne | Protesty i strajki |
Czynniki wewnętrzne wpływające na reakcję PRL na kryzys
W obliczu kryzysu naftowego lat 70. Polska Rzeczpospolita Ludowa znalazła się w sytuacji, która ujawniła wiele wewnętrznych czynników wpływających na jej reakcję.Analizując ten okres, warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych elementów, które miały istotny wpływ na podejmowane decyzje i działania rządu.
- System planowania gospodarczego - Centralne planowanie w PRL było nieelastyczne i niezdolne do szybkiej adaptacji w obliczu kryzysów. Brak mechanizmów rynkowych utrudniał reagowanie na dynamiczne zmiany w globalnej gospodarce.
- Słabe zapasy surowców – Niedobory surowców oraz niewystarczające rezerwy naftowe nasilały kryzys, zmuszając władze do ograniczeń w produkcji i konsumpcji energii.
- Dezorganizacja przemysłu – Przemysł polski borykał się z problemami technologicznymi oraz przestarzałymi metodami produkcji, co ograniczało możliwości efektywnego wykorzystania surowców oraz reagowania na globalne zmiany.
- Wysoka zależność od ZSRR – Uzależnienie od dostaw surowców od Związku Radzieckiego sprawiało, że Polska nie miała dużego pola manewru w zakresie dywersyfikacji źródeł energii. To wpływało na stabilność gospodarczą kraju.
W odpowiedzi na kryzys, PRL wdrożył działania, które próbowały załagodzić skutki ekonomiczne, ale były one często niewystarczające i prowadziły do dalszej destabilizacji.
| Data | Wydarzenie | Reakcja PRL |
|---|---|---|
| 1973 | Fala wzrostu cen ropy | Wprowadzenie ograniczeń w konsumpcji paliw |
| 1974 | Problemy z importem | Pogłębienie kryzysu gospodarczego |
| 1975 | Wzrost niezadowolenia społecznego | Reformy ekonomiczne oraz polityczne |
podjęte decyzje były odpowiedzią na skomplikowaną rzeczywistość wewnętrzną, jednak ich skuteczność była wątpliwa w kontekście narastającego kryzysu gospodarczego i społecznego w kolejnych latach.
Alternatywne źródła energii – czy Polska była gotowa?
W latach 70.XX wieku Polska, podobnie jak wiele innych krajów, musiała zmierzyć się z konsekwencjami kryzysu naftowego, który wywołał globalne zawirowania.W obliczu ograniczenia dostaw surowców energetycznych, kraj ten został zmuszony do zweryfikowania swojej polityki energetycznej. Zmiany te otworzyły nowe ścieżki dla rozwoju alternatywnych źródeł energii, jednak przyjęte rozwiązania były dalekie od idealnych.
Wśród alternatywnych źródeł energii, które zaczęły być rozważane w Polsce, można wymienić:
- Energię wiatrową – w tamtym okresie potrzeba było większych inwestycji w infrastrukturę, które nie zostały zrealizowane w wystarczającym stopniu.
- Biomasa – chociaż Polska dysponowała dużym potencjałem w tej dziedzinie, jej wykorzystanie było ograniczone przez brak nowoczesnych technologii oraz odpowiedniego wsparcia ze strony rządu.
- Energię słoneczną – w latach 7