Kobiety-lekarki w Polsce – pionierki w zmaskulinizowanym świecie medycyny
W Polsce, gdzie medycyna często postrzegana jest jako domena mężczyzn, kobiety-lekarki stają się coraz bardziej widoczne i odgrywają kluczową rolę w transformacji tego tradycyjnie zmaskulinizowanego środowiska. Wprawdzie pierwsze kroki w tym kierunku stawiano już w XIX wieku, jednak to współczesne pokolenie lekarek udowadnia, że ich obecność nie jest tylko dodatkiem, ale niezbędnym elementem w kształtowaniu przyszłości ochrony zdrowia. W naszym artykule przyjrzymy się historii, osiągnięciom i wyzwaniom, z jakimi mierzą się kobiety w medycynie w Polsce. Poznamy nie tylko ich inspirujące biografie, ale także wpływ, jaki wywierają na system opieki zdrowotnej oraz na młodsze pokolenia, które chcą pójść w ich ślady. Jakie przeszkody udało im się pokonać i jakie sukcesy są dla nich źródłem motywacji? Zapraszamy do lektury, aby odkryć niezwykłe historie pionierek medycyny, które wciąż walczą o równość i uznanie w zdominowanym przez mężczyzn świecie.
Kobiety-lekarki w Polsce – wprowadzenie do zmaskulinizowanego świata medycyny
W polsce, tak jak i w wielu innych krajach, medycyna przez długie lata była uważana za zmaskulinizowaną dziedzinę, w której mężczyźni dominowali na wszystkich szczeblach hierarchii. Jednak kobiety-lekarki zaczęły przełamywać te stereotypy, zyskując coraz większą widoczność i uznanie w środowisku medycznym. Pomimo wielu przeszkód, jakie napotkały na swojej drodze, ich determinacja i pasja do pomagania innym sprawiły, że stały się one pionierkami w tej trudnej branży.
Historia kobiet w medycynie w Polsce to opowieść o walce z uprzedzeniami i przełamywaniu barier. Oto kilka kluczowych faktów ilustrujących ten proces:
- Pierwsze absolwentki medycyny: W 1907 roku na Uniwersytecie Warszawskim na studia medyczne przyjęto pierwsze kobiety. Były to pionierki, które otworzyły drzwi dla przyszłych pokoleń.
- Rola w czasie wojen: Kobiety lekarze zyskały jeszcze większe znaczenie podczas I i II wojny światowej, gdzie ich umiejętności były niezbędne.
- Obecność w różnych specjalizacjach: Dzisiejsze kobiety-lekarki pracują w różnych specjalizacjach, od chirurgii po psychiatrę, pokazując, że nie ma dziedziny bez kobiecego wkładu.
Pomimo dużego postępu, kobiety w medycynie nadal spotykają się z niewłaściwymi oczekiwaniami i stereotypami. Często muszą udowadniać swoją kompetencję, pomimo że statystyki pokazują, że są one równie dobrze wykształcone i przygotowane do wykonywania zawodu. Warto zwrócić uwagę na kilka elementów wpływających na ich sytuację zawodową:
- Nierówności płacowe: Wciąż istnieje znacząca luka płacowa między kobietami a mężczyznami w medycynie, co często zniechęca młode specjalistki.
- Kulturowe stereotypy: Kobiety często muszą zmierzyć się z przekonaniami, że ich główną rolą powinno być wychowanie dzieci, a nie kariera zawodowa.
- Brak wzorców do naśladowania: Wzorce sukcesu w tej branży są wciąż zdominowane przez mężczyzn, co utrudnia młodym kobietom odnalezienie inspiracji w swoich aspiracjach zawodowych.
Aby lepiej zobrazować sytuację kobiet w medycynie w Polsce, warto przyjrzeć się poniższej tabeli przedstawiającej dynamikę zmian w populacji lekarzy w ostatnich latach:
| Rok | Kobiety (w %) | Mężczyźni (w %) |
|---|---|---|
| 2010 | 30% | 70% |
| 2015 | 40% | 60% |
| 2020 | 49% | 51% |
| 2023 | 55% | 45% |
W miarę jak te zmiany w strukturze zawodowej lekarzy stają się coraz bardziej zauważalne, możemy spodziewać się, że kobiety-lekarki będą odgrywać coraz większą rolę w kształtowaniu przyszłości medycyny w Polsce. Ich wkład nie tylko w leczenie pacjentów, ale także w kształtowanie polityki zdrowotnej, edukacji oraz innowacji medycznych, jest nieoceniony. W miarę jak barier i stereotypów ubywa, oddycha świat medycyny nową, świeżą perspektywą, w której kobiety mają szansę w pełni wykorzystać swój potencjał.
Historia kobiet w polskiej medycynie – od pionierstwa do współczesności
Początki obecności kobiet w polskiej medycynie sięgają XIX wieku, kiedy to tę dziedzinę zdominowali mężczyźni. Mimo licznych przeszkód i społecznych uprzedzeń,kobiety odgrywały kluczową rolę w kształtowaniu polskiej służby zdrowia. Pionierki, które podejmowały się studiów medycznych, musiały nie tylko zmierzyć się z wymaganiami akademickimi, ale również z silnymi normami społecznymi, które tworzyły ogromny mur na drodze do kariery zawodowej.
Wśród najbardziej znanych postaci historycznych była:
- Maria Skłodowska-Curie – pierwsza kobieta, która zdobyła Nagrodę Nobla, nie tylko w medycynie, ale również w fizyce, zrewolucjonizowała badania nad radioaktywnością.
- Zofia Nałkowska – była lekarzem chirurgiem i pisarką, która walczyła o prawa kobiet w medycynie.
- Wanda Tomczyńska – pierwsza Polka, która uzyskała tytuł doktora medycyny.
kobiety, które zdecydowały się na karierę w medycynie, musiały często stawiać czoła licznym uproszczeniom i wykluczeniom. Przykładowo, przez wiele lat dostęp do uczelni medycznych dla kobiet był znacznie ograniczony, co wpływało na ich zdolności do awansu w zawodzie. Mimo niekorzystnych warunków, wiele z nich znalazło sposób na przekroczenie tych barier, zdobywając wiedzę i doświadczenie w alternatywny sposób, często jako pielęgniarki czy asystentki lekarzy.
W XX wieku kobiety w polskiej medycynie zaczęły zdobywać więcej uznania za swoje osiągnięcia. Najważniejsze zmiany miały miejsce po II wojnie światowej, kiedy to władze zaczęły promować równość płci jako element postępu społecznego. Czołowe instytucje medyczne stały się bardziej otwarte na zatrudnianie kobiet, co zaowocowało ich obecnością w obszarach dotychczas zdominowanych przez mężczyzn, takich jak chirurgia czy anestezjologia.
W współczesności, kobiety stanowią znaczący odsetek studentów medycyny i praktykujących lekarzy. Towards increasing visibility, many associations and organizations angażują się w promowanie równości płci w medycynie i walczą z dalszymi uprzedzeniami. Przykładowa tabela poniżej pokazuje rosnący udział kobiet w polskim systemie ochrony zdrowia w ostatnich trzech dekadach:
| Rok | Procent kobiet w medycynie |
|---|---|
| 1990 | 30% |
| 2000 | 40% |
| 2010 | 50% |
| 2023 | 60% |
Obecnie kobiety w polskiej medycynie nie tylko zajmują się leczeniem pacjentów, ale także pełnią kluczowe role w badaniach naukowych oraz kierowaniu placówkami medycznymi. W historii polskiej medycyny napotkały wiele trudności, jednak dzięki determinacji i odwadze pokonały wiele wyzwań, stając się inspiracją dla przyszłych pokoleń lekarzy.
Czołowe postacie – kobiety, które zmieniły oblicze medycyny w Polsce
W polsce, od zarania medycyny, kobiety odgrywały kluczową rolę, często walcząc o swoje miejsce w zdominowanej przez mężczyzn dziedzinie. Ich osiągnięcia i determinacja zmieniły nie tylko postrzeganie ról kobiet w medycynie, ale także przyczyniły się do rozwoju wielu dziedzin medycyny.
Maria Skłodowska-curie to jedna z najbardziej znanych postaci, która zapisała się na kartach nie tylko polskiej, ale i światowej nauki. Jej badania nad promieniotwórczością otworzyły nowe ścieżki dla onkologii i medycyny nuklearnej. Zasadniczo, Maria nie tylko zdobyła Nagrodę Nobla w dwóch różnych dziedzinach, ale także przełamała bariery związane z płcią w nauce.
W historii medycyny polskiej istotna postać to Jadwiga Jędrzejowska, pierwsza kobieta w polsce, która uzyskała doktorat z zakresu medycyny. Jej prace miały duży wpływ na rozwój pediatrii,a jej badania nad chorobami dzieci wnikliwie zmieniały podejście do opieki nad młodymi pacjentami. Jędrzejowska zainicjowała wiele programów mających na celu poprawę zdrowia dzieci w Polsce.
Kolejną niezbędną do wspomnienia sylwetką jest Krystyna Kalinowska, pionierka w zakresie medycyny rodzinnej. Kalinowska rozwijała system opieki zdrowotnej, zwracając szczególną uwagę na potrzeby rodzin. Zasługiwała więc na uznanie za stworzenie nowego modelu praktyki lekarskiej, łącząc tradycyjne podejścia z nowoczesnym myśleniem o zdrowiu publicznym.
Mogą się również pochwalić osiągnięciami Wanda Hryniewiecka, która była jedną z pierwszych kobiet zajmujących się chirurgią.Jej pionierskie operacje i sojusze z innymi specjalistami pozwoliły rozwinąć chirurgię w Polsce,a jej wkład w szkolenie młodych lekarzy zbudował fundamenty dla przyszłych pokoleń.
| kobieta | Osiągnięcia | Wpływ na medycynę |
|---|---|---|
| Maria Skłodowska-Curie | 2 Nagrody Nobla | Rozwój onkologii |
| Jadwiga Jędrzejowska | Pierwszy doktorat w medycynie | Pediatria |
| Krystyna Kalinowska | Rozwój medycyny rodzinnej | Opieka zdrowotna |
| Wanda Hryniewiecka | Innowacyjne zabiegi chirurgiczne | Chirurgia |
Historia polskiej medycyny z pewnością nie byłaby taka sama bez tych niezwykłych kobiet, które poprzez swoją odwagę, pasję i determinację zainspirowały całe pokolenia lekarzy. Ich wkład w rozwój medycyny w Polsce stanowi nie tylko chlubę narodową, ale także przypomnienie, że zmiany są możliwe, nawet w najbardziej zmaskulinizowanych obszarach życia społecznego.
Wyzwania zawodowe – z jakimi problemami zmagają się kobiety-lekarki
Kobiety-lekarki w Polsce od lat zmagają się z różnorodnymi wyzwaniami, które wpływają na ich karierę oraz życie zawodowe.Mimo osiągania wysokich lokat w programach kształcenia medycznego, ich droga zawodowa często napotyka na liczne przeszkody, które mogą zniechęcać i ograniczać ich rozwój.
Wśród najczęściej występujących problemów można wymienić:
- Brak równości wynagrodzeń: Kobiety w zawodzie lekarza często otrzymują niższe wynagrodzenie w porównaniu do swoich męskich kolegów,co pogłębia istniejące nierówności w systemie ochrony zdrowia.
- Rodzicielskie obowiązki: Kobiety często muszą zmagać się z dodatkowymi obowiązkami domowymi i wychowawczymi, co prowadzi do trudności w pogodzeniu pracy i życia osobistego.
- presja i stres: Długie godziny pracy oraz wysoki poziom odpowiedzialności związany z opieką nad pacjentem mogą powodować wypalenie zawodowe oraz problemy zdrowotne.
- Stereotypy płciowe: Wciąż istnieją utarte przekonania, że medycyna jest zawodem zdominowanym przez mężczyzn, co wpływa na postrzeganie kobiet w tym zawodzie oraz na ich awanse.
- Trudności w awansie: Kobiety-lekarki często napotykają na przeszkody związane z ograniczonym dostępem do wyższych stanowisk oraz decyzji kadrowych w placówkach medycznych.
Poniższa tabela przedstawia kilka aspektów, które wpływają na rozwój zawodowy kobiet w medycynie:
| Aspekt | Wpływ na karierę |
|---|---|
| Wynagrodzenie | Niższe zarobki prowadzą do niezadowolenia i rezygnacji z pracy. |
| Godziny pracy | Długotrwałe dyżury mogą ograniczać czas dla rodziny i na odpoczynek. |
| Kultura pracy | Dominacja męskich wzorców w organizacji, co zniechęca do działania. |
| Wsparcie | Niedostateczne wsparcie ze strony instytucji medycznych w zakresie rozwoju kariery. |
Wszystkie te czynniki wpływają na codzienne życie kobiet-lekarek, które mimo przeszkód angażują się w swoją pracę, niosąc pomoc pacjentom. Warto podejmować dyskusję na temat potrzeb i praw kobiet w zawodzie medycznym, aby zmienić istniejący stan rzeczy i przyczynić się do bardziej sprawiedliwego systemu ochrony zdrowia.
rola edukacji – jak kształcenie wpływa na karierę kobiet w medycynie
Edukacja odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu kariery kobiet w medycynie.W Polsce, kobiety, które decydują się na studia medyczne, coraz częściej stają się nie tylko uczestniczkami, ale i liderkami w tej dynamicznej dziedzinie. Choć w przeszłości medycyna była zdominowana przez mężczyzn, obecnie coraz więcej kobiet zdobywa wykształcenie w tym kierunku, co znacząco wpływa na ich pozycję zawodową.
Wyzwania edukacyjne:
- Wysoka konkurencyjność na studiach medycznych.
- Potrzeba godzenia życia prywatnego z nauką i praktyką.
- Stereotypy płci, które mogą wpływać na postrzeganie kobiet w medycynie.
Kobiety-lekarki,dzięki odpowiedniemu kształceniu,są w stanie przełamywać te bariery. Ich obecność na uczelniach medycznych przyczynia się do zmiany perspektyw oraz podejścia do leczenia pacjentów. Wykształcenie medyczne nie tylko pozwala na zdobycie niezbędnych umiejętności, ale także wpływa na rozwój kariery zawodowej. Kluczowe jest nie tylko samo przeszkolenie,ale również mentoring i wsparcie w miejscu pracy.
Korzyści z kształcenia:
- Rozwój umiejętności interpersonalnych.
- Możliwość specjalizacji w określonych dziedzinach medycyny.
- Budowanie sieci kontaktów zawodowych.
Jednym z istotnych aspektów edukacji kobiet w medycynie jest ich rolą jako mentorek dla młodszych pokoleń. Uczennice i studentki, widząc kobiety na czołowych stanowiskach, zyskują motywację do dążenia do wyznaczonych celów. To z kolei prowadzi do zmiany w percepcji rodzaju płci w medycynie oraz zwiększenia różnorodności w podejściu do leczenia pacjentów.
| Wydział | Procent kobiet |
|---|---|
| Wydział Lekarski | 60% |
| Wydział Pielęgniarstwa | 85% |
| Wydział Farmacji | 70% |
Warto podkreślić,że edukacja to nie tylko formalne kształcenie,ale także ciągły rozwój zawodowy. Udział kobiet w konferencjach, szkoleniach i kursach umożliwia im zdobywanie cennych kompetencji, które są wysoko cenione na rynku pracy. W miarę jak kobiety zdobywają doświadczenie i uznanie, zmienia się również sposób, w jaki postrzegana jest ich rola w medycynie.
Sukcesy i porażki – prawdziwe historie kobiet-lekarek w Polsce
Kobiety-lekarki w Polsce od lat zdobywają szczyty w swojej dziedzinie, przełamując bariery i stawiając czoła wyzwaniom, które stają na ich drodze. Ich historie często są pełne inspiracji, ale również pokazują, że droga do sukcesu nie zawsze jest usłana różami.
Wśród wyzwań, które napotkały, można wyróżnić:
- Brak równouprawnienia: W czasach, gdy wiele zawodów medycznych było zdominowanych przez mężczyzn, kobietom trudno było zdobyć autorytet w swoim środowisku.
- Zarządzanie życiem prywatnym i zawodowym: Równocześnie łącząc rolę matki, partnerki i specjalistki, wiele lekarek musiało stawać przed trudnymi wyborami.
- Krytyka i sceptycyzm: Często stawały w obliczu krytyki ze strony kolegów po fachu, którzy wątpili w ich zdolności ze względu na płeć.
Jednak mimo trudności, wiele kobiet lekarzy osiągnęło wyjątkowe sukcesy. Przykłady takich historii to:
- prof. dr hab. n. med. Maria krajewska: Pionierka w badaniach nad chorobami serca, której prace przyczyniły się do rozwoju kardiologii w Polsce.
- dr Anna Nowicka: Specjalistka z zakresu onkologii,która z powodzeniem wprowadziła nowoczesne metody leczenia,ratując życie wielu pacjentów.
- Dorota Mazur: Lekarka pracująca w ginekologii, która wprowadziła program edukacji zdrowotnej dla młodych kobiet, promując profilaktykę nowotworową.
W celu lepszego zobrazowania sukcesów i porażek, warto przyjrzeć się danym:
| Imię i nazwisko | Sukcesy | Porażki |
|---|---|---|
| Maria Krajewska | Opracowanie innowacyjnych metod leczenia | Krytyka w środowisku zawodowym |
| Anna nowicka | Wprowadzenie nowoczesnych terapii onkologicznych | Trudności w pozyskiwaniu funduszy na badania |
| Dorota Mazur | Program edukacji dla młodych kobiet | Opór ze strony instytucji publicznych |
Każda z tych lekarek pokazuje, jak wiele można osiągnąć dzięki determinacji i pasji. Są one wzorem dla przyszłych pokoleń, inspirując młode dziewczyny do podążania ich śladami w świecie, który nadal zmienia się na bardziej otwarty i przyjazny dla kobiet.
Przemiany w mentalności – jak społeczeństwo postrzega kobiety w lekarstwie
W ostatnich latach coraz częściej słyszymy o roli kobiet w medycynie i ich wpływie na kształtowanie się systemu opieki zdrowotnej. W społeczeństwie, które przez wiele dziesięcioleci postrzegało medycynę jako pole zdominowane przez mężczyzn, następuje widoczna zmiana w mentalności. Dziś coraz więcej osób dostrzega, że kobiety w zawodzie lekarza wnoszą unikalne perspektywy i podejścia do pacjentów, które są nieocenione w procesie leczenia.
Wśród kluczowych aspektów tej zmiany znajdziemy:
- Wzrost liczby kobiet w medycynie: Poziom kształcenia medycznego jest obecnie bardziej dostępny dla kobiet niż kiedykolwiek wcześniej, co przekłada się na ich dużą obecność wśród studentów kierunków medycznych.
- Zmiana stereotypów: Społeczeństwo zaczyna dostrzegać, że umiejętności interpersonalne oraz empatia, które często są przypisywane kobietom, są niezbędne w pracy lekarza.
- Różnorodność w podejściu do leczenia: Kobiety-lekarki wprowadzają różnorodność w stylach komunikacji i metodach leczenia, które są bardziej dostosowane do potrzeb pacjentek.
Przełamywanie stereotypów związanych z płcią w medycynie nie jest łatwym procesem. Wciąż istnieją wyzwania, z którymi muszą borykać się kobiety na tym obszarze. Często stanowią one mniejszość w zespołach lekarskich, co może prowadzić do marginalizacji ich głosu. Niemniej jednak, poprzez różne inicjatywy i organizacje, kobiety lekarze stają się przykładem dla młodszych pokoleń, inspirując je do nietypowych wyborów zawodowych.
| Kategorie | Procent kobiet |
|---|---|
| Studia medyczne | 60% |
| Praktyki specjalistyczne | 45% |
| Pozostawanie w zawodzie | 30% |
W miarę jak kobiety zyskują większe uznanie w świecie medycyny,ich wkład jest coraz częściej doceniany. Dzieje się tak zarówno na poziomie akademickim, jak i w praktyce klinicznej. Wiele instytucji zaczyna promować równouprawnienie płci, co przyczynia się do tworzenia bardziej zbalanceowanego środowiska pracy. Zmiana ta wpływa nie tylko na same lekarze, ale również na pacjentów, którzy korzystają z bardziej zróżnicowanej opieki zdrowotnej.
Warto dodać,że społeczeństwo zaczyna dostrzegać wartość,jaką kobiety wnoszą do medycyny,co może zapowiadać jeszcze większe zmiany w przyszłości. Z jednej strony mówimy o wyzwoleniach i wzroście obecności kobiet w zawodzie, z drugiej istnieje konieczność kontynuacji walki z uprzedzeniami i dyskryminacją w tym areału.
Mediacje kulturowe – kobiety w medycynie a stereotypy płciowe
Kobiety w medycynie to temat, który od dawna budzi zainteresowanie zarówno w środowisku naukowym, jak i społecznym. Historia pokazuje, że mimo licznych przeciwności losu i zmaskulinizowanej kultury medycznej, kobiety nie tylko radziły sobie w tej dziedzinie, ale również wprowadzały istotne zmiany. Są one często pionierkami, które przeszły przez wiele przeszkód, aby zdobyć uznanie i respekt.
Obecnie, jednym z największych wyzwań, przed jakim stają kobiety-lekarki, są darn-*stereotypy płciowe*, które wciąż wpływają na postrzeganie ich w roli profesjonalistek. Warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych aspektów dotyczących tych wyzwań:
- Zaufanie pacjentów: Wiele osób wciąż woli, aby ich lekarzem był mężczyzna, co wpływa na to, jak kobiety postrzegają swoje możliwości zawodowe.
- Awans zawodowy: Badania pokazują, że kobiety często mają trudniej w zdobywaniu stanowisk kierowniczych i awansach w porównaniu do swoich męskich kolegów.
- Równouprawnienie: Chociaż sytuacja się poprawia, nadal istnieją równości w wynagrodzeniach i możliwościach kariery między płciami.
Podjęte przez kobiety-lekarki działania w przeciwdziałaniu tym stereotypom obejmują:
- Mentoring: Wspierają młodsze koleżanki i przekazują im wiedzę oraz doświadczenie.
- Organizacja wydarzeń: Uczestniczą w konferencjach i panelach dyskusyjnych, gdzie poruszają kwestie równości płci w medycynie.
- Wsparcie dla innych kobiet: Angażują się w różnorodne inicjatywy, które promują kobiety w tym zawodzie.
Systematyczne badania pokazują, jak wiele jeszcze pracy przed nami, aby zniwelować istniejące różnice w postrzeganiu kobiet w obszarze medycyny. Oto przykładowa tabela obrazująca obecny stan zatrudnienia kobiet w różnych specjalizacjach medycznych:
| Specjalizacja | Procent kobiet |
|---|---|
| Pediatria | 70% |
| Chirurgia | 20% |
| Interna | 50% |
| Psychiatria | 65% |
W kontekście medycyny, działania mające na celu promowanie równości płci mają kluczowe znaczenie. Kobiety-lekarki powinny być widoczne jako liderki i inspiracje dla przyszłych pokoleń, a ich osiągnięcia powinny być doceniane nie tylko przez same środowisko medyczne, ale również w szerszym kontekście społecznym.
Wsparcie dla kobiet-lekarek – organizacje i inicjatywy ułatwiające rozwój kariery
W polskim środowisku medycznym coraz większa liczba organizacji i inicjatyw stawia sobie za cel wspieranie kobiet-lekarek w ich zawodowej drodze. W dobie rosnącej liczby žen w tej dziedzinie, kluczowym staje się nie tylko ich zatrudnienie, ale również rozwój umiejętności i awans zawodowy.
Wiele stowarzyszeń koncentruje się na promowaniu różnorodności w medycynie oraz udzielaniu wsparcia osobom, które pragną rozwijać swoje kariery w zmaskulinizowanej przestrzeni.Oto niektóre z nich:
- Polskie Towarzystwo Lekarskie dla Kobiet – organizacja, która gromadzi profesjonalistki z różnych dziedzin medycyny, oferująca szkolenia, konferencje i sieciowanie zawodowe.
- Fundacja „Mamy Lekarki” – inicjatywa skupiająca się na wsparciu młodych lekarzy, oferująca programy mentoringowe i dostęp do wiedzy o możliwościach specjalizacji.
- Polskie Stowarzyszenie Kobiet w Medycynie – platforma, która angażuje kobiety-lekarki i stawia na ich inicjatywy w szerokim zakresie medycyny, organizując spotkania i wydarzenia edukacyjne.
- Sieć kobiet Lekarek – przestrzeń do wymiany doświadczeń oraz inspiracji, które pomagają w budowaniu kariery i lobbingu na rzecz praw kobiet w zawodzie lekarza.
Warto również zwrócić uwagę na różnorodne programy stażowe oraz stypendialne, które są dedykowane kobietom w medycynie. Te inicjatywy pomagają młodym lekarkom zdobyć doświadczenie oraz kompetencje, które są niezbędne