Polityka zagraniczna II RP: Sojusze i napięcia w Europie
Polska II Rzeczypospolita,powstała na mapie europy po I wojnie światowej,stanęła przed niełatwym zadaniem – musiała nie tylko zbudować własną tożsamość polityczną,ale także odnaleźć się w zawirowaniach geopolitycznych,które kształtowały ówczesny kontynent. Spoglądając na mapę Europy lat 20. i 30. XX wieku, dostrzegamy zawiłe relacje między państwami, które często były równocześnie sojusznikami i rywalami.W artykule tym przyjrzymy się kluczowym aspektom polityki zagranicznej II RP, analizując zarówno sojusze, jakie nawiązywano, jak i napięcia, które niejednokrotnie zagrażały bezpieczeństwu Polski. Jakie priorytety kierowały ówczesnymi decydentami? Jakie wyzwania musieli stawić czoła w obliczu rosnących napięć w Europie? Odpowiedzi na te pytania pozwolą nam lepiej zrozumieć trudne dziedzictwo polityczne II Rzeczypospolitej i jego wpływ na późniejsze losy regionu. Zapraszam do przeczytania!
Polityka zagraniczna II RP w kontekście historycznym
Polityka zagraniczna II Rzeczypospolitej Polskiej,ukształtowana w skomplikowanym kontekście międzywojennym,stanowi ważny element zrozumienia ówczesnej sytuacji geopolitycznej w Europie. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku, Polska musiała stawić czoła licznych wyzwaniom, związanym z budową nowego państwa oraz zapewnieniem sobie bezpieczeństwa w regionie. Kluczowe było nawiązanie sojuszy, które mogłyby przeciwdziałać ewentualnym zagrożeniom ze strony sąsiadów.
W tym celu rząd II RP dążył do:
- Współpracy z Francją – podpisanie sojuszu wojskowego w 1921 roku, a następnie zacieśnienie współpracy w ramach tzw.Ententy.
- Bliskiej współpracy z Czechosłowacją – co miało na celu przeciwdziałanie wpływom Niemiec oraz ZSRR.
- Nawiązania stosunków z Wielką Brytanią - chociaż mniej formalnie, obydwa państwa dzieliły wspólne interesy na kontynencie.
Warto jednak zauważyć, że polityka zagraniczna II RP nie ograniczała się tylko do tworzenia sojuszy. Równocześnie kraj ten borykał się z napięciami, zwłaszcza w relacjach z sąsiadami. W szczególności można wyróżnić:
- konflikt z Niemcami – podsycany różnicami w sprawie Górnego Śląska i Wolnego Miasta Gdańska.
- Napięcia z ZSRR – zarówno na polu ideologicznym, jak i terytorialnym, zwłaszcza po wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku.
- Problemy z Litwą - wynikające z rywalizacji o Wileńszczyznę, która stała się przyczyną licznych napięć dyplomatycznych.
Interwencje takich państw jak Niemcy i ZSRR wobec Polski ujawniły kruchą sytuację geopolityczną w regionie. W kontekście przeszłych i bieżących wydarzeń, można zauważyć:
| Rok | Wydarzenie | Znaczenie |
|---|---|---|
| 1921 | Sojusz z Francją | Wsparcie militarne w razie ataku ze strony Niemiec. |
| 1926 | Przewrót majowy | Zmiana polityki zagranicznej, z większym naciskiem na neutralność. |
| 1934 | Pakt o nieagresji z Niemcami | Próba stabilizacji relacji w obliczu narastających napięć w Europie. |
Polska polityka zagraniczna międzywojnia była więc skomplikowanym układem, w którym sojusze i konflikty współistniały. Z jednej strony, starano się budować silne partnerstwa, z drugiej natomiast, kraj zmagał się z realnymi zagrożeniami. W obliczu narastających napięć w Europie, działania polskiego rządu często balansowały na krawędzi między agresywną polityką a dążeniem do utrzymania pokoju.
Geneza sojuszy międzynarodowych II Rzeczypospolitej
Na przestrzeni dwudziestolecia międzywojennego, II Rzeczpospolita stawiała na budowanie sieci sojuszy, które miały na celu zapewnienie bezpieczeństwa i stabilności w regionie.W rezultacie, polityka zagraniczna Polski w tym okresie była precyzyjnie przemyślana i opierała się na kilku kluczowych relacjach.
Główne sojusze II Rzeczypospolitej można podzielić następująco:
- Sojusz z francją – umowa z 1921 roku, mająca na celu współpracę wojskową, była kluczowa dla polskiej polityki obronnej. Francja, jako jeden z głównych sojuszników, zobowiązała się do wsparcia militarnego w przypadku zagrożenia ze strony Niemiec.
- Polityka współpracy z Czechosłowacją – mimo istniejących napięć na granicy, Polska dążyła do zacieśnienia relacji z Pragą w ramach przeciwwagi dla niemiecko-sowieckich wpływów w regionie.
- Anglo-Polski traktat o nieagresji z 1934 roku – był istotnym krokiem w kierunku zyskania wsparcia Londynu w obliczu rosnącego napięcia w Europie.
Oprócz powyższych sojuszy, II Rzeczpospolita musiała także stawić czoła wyzwaniom płynącym z napięć z sąsiadami, takimi jak niemcy i ZSRR. Niemcy, dążące do rewizji granic, były stałym źródłem niepokoju, a ich agresywna polityka była na długo przed wybuchem II wojny światowej widoczna w międzynarodowych relacjach.
Równocześnie, zagrożenie ze strony ZSRR i dążenie do ekspansji na Zachód prowadziły do zwiększenia napięć w regionie. Inflacja ideologii komunistycznej w Europie Środkowo-Wschodniej stanowiła poważne wyzwanie dla polskiego rządu, zmuszając go do poszukiwania nowych sojuszników.
Warto również zauważyć, że próby zbudowania bliskich relacji z państwami bałtyckimi i Rumunią wpisywały się w strategię izolowania obu agresywnych mocarstw. Polska, będąc w kluczowym punkcie geopolitycznym, próbowała dostosować swoją politykę do zmieniającej się koniunktury międzynarodowej, jednak z czasem napotykała coraz poważniejsze ograniczenia.
W miarę zbliżania się kryzysu lat 30.ubiegłego wieku, sojusze te zaczęły tracić na aktualności. Brak zrozumienia ze strony niektórych europejskich mocarstw,a także rosnąca izolacja międzynarodowa,sprawiły,że II Rzeczpospolita znalazła się w trudnej sytuacji,z której wydostać się mogła jedynie poprzez zawarcie nowych traktatów i porozumień.
| Partner | Umowa | Cel |
|---|---|---|
| Francja | Traktat wojskowy z 1921 | Bezpieczeństwo militarne |
| Czechosłowacja | Porozumienie o współpracy | Stabilizacja regionu |
| Wielka Brytania | Traktat o nieagresji (1934) | Wsparcie w obliczu zagrożeń |
Polska jako nowy gracz na arenie międzynarodowej
W okresie międzywojennym Polska stawała się coraz bardziej zauważalnym graczem na europejskiej scenie międzynarodowej. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku,kraj ten musiał zdefiniować swoją rolę w skomplikowanej sieci sojuszy politycznych oraz napięć,które dotyczyły całego kontynentu. Polska miała na celu zabezpieczenie swoich granic i wzmocnienie pozycji w regionie,co prowadziło do intensyfikacji działań dyplomatycznych.
W ramach swojej polityki zagranicznej Polska nawiązała kluczowe sojusze, które miały na celu przeciwdziałanie zagrożeniom z sąsiednich państw, takich jak Niemcy i ZSRR.Do najważniejszych sojuszy, które kształtowały polską politykę, można zaliczyć:
- Sojusz polsko-francuski – zawarty w 1921 roku, miał na celu wzajemną pomoc wojskową w przypadku agresji ze strony Niemiec.
- Układ w Locarno – Polska uczestniczyła w tym układzie jako gwarant bezpieczeństwa w regionie.
- Sojusz z Rumunią – bliskie relacje z tym państwem miały na celu wzmocnienie flanki południowej i zapobieganie zagrożeniom ze strony ZSRR.
Jednak nie wszystko było proste na arenie międzynarodowej.Polska borykała się z wieloma napięciami, zarówno z zewnątrz, jak i wewnątrz kraju. W szczególności relacje z Niemcami uległy pogorszeniu w drugiej połowie lat 30-tych,co zmusiło Polskę do zmiany taktyki dyplomatycznej. Działania takie jak:
- Wzmocnienie wydatków na zbrojenia – Polska przeszła w tym okresie na bardziej militarną politykę bezpieczeństwa.
- Próby utrzymania neutralności – Z Warszawy płynęły sygnały, że Polska stara się zbalansować swoje relacje, unikając jednoznacznych sojuszy.
W końcu, w obliczu narastających napięć w Europie i agresywnej polityki Niemiec, Polska stanęła przed decyzją, która miała kluczowe znaczenie dla jej przyszłości. Przyjęcie nowych strategii dyplomatycznych stało się koniecznością, co zapisuje się w historii jako wpływowy moment w kształtowaniu nie tylko polskiej, ale i europejskiej polityki w okresie międzywojennym.
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1918 | Odrodzenie II RP |
| 1921 | Sojusz polsko-francuski |
| 1939 | Agresja Niemiec na Polskę |
sojusz z Francją: przyczyny i skutki
Sojusz z Francją, zawarty w latach 20. XX wieku, był kluczowym elementem polityki zagranicznej Drugiej Rzeczypospolitej. Właściwie zrozumienie jego przyczyn oraz skutków wymaga analizy zarówno kontekstu międzynarodowego, jak i sytuacji wewnętrznej w Polsce.
Główne przyczyny zawarcia sojuszu można podzielić na kilka istotnych elementów:
- Bezpieczeństwo narodowe – Po I wojnie światowej Polska stanęła w obliczu zagrożeń ze strony Niemiec oraz ZSRR, co skłoniło władze do budowania silnych sojuszy.
- Wspólne interesy geopolityczne - Francja, jako państwo o silnej armii, była naturalnym sojusznikiem dla Polski w dążeniu do stabilizacji w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.
- wsparcie militarno-gospodarcze – W ramach sojuszu Francja oferowała pomoc techniczną oraz zbrojeniową, co umożliwiło modernizację polskich sił zbrojnych.
skutki sojuszu z Francją były dalekosiężne, zarówno w aspekcie militarnym, jak i politycznym:
- Wzmocnienie armii – Kooperacja z Francją przyczyniła się do znacznego wzmocnienia polskiego potencjału militarnego, co było kluczowe w przypadku agresywnych ambicji sąsiadów.
- Ugruntowanie pozycji międzynarodowej - Polska zyskała na znaczeniu w oczach innych mocarstw, stając się ważnym graczem w równowadze sił w Europie.
- Wpływ na politykę wewnętrzną - Sojusz z Francją wpłynął na kształtowanie się polskiej polityki, wzmacniając obozy profrancuskie w kraju oraz przyczyniając się do rozwoju nowoczesnej administracji wojskowej.
Jednak sojusz ten niósł ze sobą również pewne ryzyka i ograniczenia. Polska, bogata w ambicje, musiała dostosować swoją politykę do wymagań i oczekiwań Francji, co z czasem prowadziło do wewnętrznych napięć oraz kontrowersji.
W kontekście zmieniającej się sytuacji międzynarodowej, sojusz z Francją okazał się również wielką próbą dla polskiej dyplomacji. Z czasem, gdy sytuacja w Europie zaczęła się pogarszać, a groźba wybuchu kolejnej wojny stawała się coraz bardziej realna, znaczenie sojuszu ewoluowało, a Polska musiała stawić czoła nowym wyzwaniom.
Czeska polityka zagraniczna a relacje z Polską
W okresie międzywojennym, kiedy Polska i Czechy umacniały swoją pozycję na mapie Europy, relacje między tymi dwoma krajami były niezwykle złożone. Z jednej strony,oba państwa stawały w obliczu wspólnych zagrożeń,z drugiej zaś,ich historia i różnice narodowe wpływały na sposób,w jaki prowadziły politykę zagraniczną.
czeska polityka zagraniczna miała na celu nie tylko ochronę własnych interesów, ale także zacieśnienie współpracy z Polską.W obliczu rosnącego nacjonalizmu niemieckiego oraz agresywnej polityki ZSRR, oba państwa działały w kierunku wspólnych sojuszy. Kluczowymi punktami współpracy były:
- Sojusz Francusko-Czesko-Polski: W ramach współpracy z Francją, Czechy i Polska dążyły do stworzenia silnej blokady przeciwko Niemcom.
- Bezpieczeństwo Granic: oba państwa współpracowały na rzecz zabezpieczenia granic, co stało się szczególnie istotne po wybuchu II wojny światowej.
- Wspólne Manewry Wojskowe: Czeska armia i polska armia zrealizowały szereg wspólnych ćwiczeń, mających na celu zacieśnienie więzi militarno-obronnych.
Jednakże, mimo dostrzeganych korzyści, relacje te nie były wolne od napięć. Różnice w koncepcjach politycznych i wpływy imperialne w regionie powodowały,że współpraca nie zawsze była łatwa. Dodatkowo, różnice etniczne i kulturalne między Polakami a Czechami często stanowiły przeszkodę w pełnej integracji.
Pomimo tych wyzwań, współpraca w dziedzinie kultury i gospodarki przyniosła owoce. Zacieśnienie więzi na poziomie społecznym mogło przeciwdziałać napięciom wynikającym z polityki zagranicznej, co było kluczowe dla stabilności w regionie. Przykłady takiej współpracy obejmowały:
- Organizacja wspólnych wydarzeń kulturalnych: Festiwale i wystawy sztuki promowały wzajemne zrozumienie.
- Inwestycje w infrastrukturę: Czeska i polska strona współpracowały przy budowie dróg i linii kolejowych, co poprawiało komunikację między krajami.
Ostatecznie, relacje między Polską a Czechami w okresie II RP były skomplikowane, z mnogością współpracy i napięć, które kształtowały politykę zagraniczną obu państw. Historyczne uwarunkowania oraz dynamiczna sytuacja w europie wymagały elastyczności i gotowości do współdziałania, co najczęściej odbywało się w cieniu większych europejskich kryzysów.
Rola Ligi Narodów w stabilizacji europejskiej
W kontekście stabilizacji europejskiej, Ligi Narodów odgrywała kluczową rolę jako platforma do dialogu i współpracy między państwami. pomimo swoich ograniczeń,organizacja ta starała się przeciwdziałać wojnom poprzez tworzenie mechanizmów,które miały na celu rozwiązywanie sporów między krajami członkowskimi. W przypadku II Rzeczypospolitej, polityka zagraniczna wywierała znaczący wpływ na lokalne i regionalne napięcia, a Liga Narodów stała się narzędziem zawodowych dyplomatów.
Główne cele Ligi Narodów obejmowały:
- Utrzymanie pokoju – Dążenie do pokojowego rozwiązania konfliktów poprzez mediację i negocjacje.
- Współpraca międzynarodowa - Promowanie współpracy gospodarczej i społecznej jako sposobu na minimalizowanie napięć.
- Rozwój międzynarodowego prawa – Umożliwienie tworzenia i zaimplementowania nowych norm prawnych mających na celu regulację stosunków międzynarodowych.
Dla Polski, Liga stanowiła istotny element jej polityki zagranicznej. Dzięki tym naciskom, II RP mogła wykorzystać międzynarodowe fora do podkreślenia swoich interesów oraz prawa do samostanowienia. Było to szczególnie ważne w kontekście polsko-sowieckich napięć, które groziły destabilizacją regionu. Polska, jako członek Ligi, starała się mobilizować wsparcie innych państw w kwestiach spornych, starając się przy tym unikać otwartych konfliktów.
Niemniej jednak, Liga Narodów nie była w stanie zapobiec wszystkim napięciom. Współpraca z państwami zachodnimi oraz dążenie do zbudowania silnych sojuszy stawały się kluczowe, zwłaszcza w obliczu rosnącej potęgi Niemiec i ZSRR.W odpowiedzi na te zagrożenia, Polska musiała manewrować między różnymi sojuszami oraz korzystać z korzystnych relacji z innymi krajami, co często prowadziło do dylematów i wewnętrznych napięć.
Aby skuteczniej zrozumieć dynamikę sojuszy w tym okresie, warto zwrócić uwagę na poniższą tabelę, która ilustruje kluczowe sojusze oraz ich wpływ na stabilizację europejską:
| Sojusz | Państwa członkowskie | Cel |
|---|---|---|
| Mała Ententa | Czechosłowacja, Rumunia, Jugosławia | Współpraca militarna przeciwko niebezpieczeństwu ze strony Węgier oraz stabilizacja regionu. |
| Sojusz z Francją | Polska, Francja | Ochrona przed agresją niemiecką oraz wsparcie w przypadku konfliktu. |
| Pakt Brianda-Kellogga | Polska i inne państwa | Potępienie wojny jako narzędzia polityki, promowanie pokojowego rozwiązania konfliktów. |
Podsumowując, Liga Narodów, mimo swoich ograniczeń, stanowiła ważne forum dla dialogu i współpracy międzynarodowej w okresie międzywojennym. Dla Polski była nie tylko platformą do promocji swoich interesów, ale także ważnym narzędziem w złożonej grze dyplomatycznej, której celem była stabilizacja i pokój w Europie.
Zmiany w polityce wobec sąsiadów w latach 20-tych
W latach 20-tych XX wieku polityka II Rzeczypospolitej Polskiej wobec sąsiadów była kształtowana przez złożony kontekst geopolityczny oraz dynamiczne zmiany w Europie. Zaraz po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku, Polska stanęła przed wyzwaniem ustalenia granic oraz zbudowania stabilnych relacji z sąsiadującymi państwami. W tym okresie kluczowe były zarówno próby zacieśnienia współpracy militarnej, jak i stawienie czoła potencjalnym zagrożeniom ze strony krajów sąsiednich.
Znaczący wpływ na politykę zagraniczną miały:
- Traktat Wersalski – ustalenia dotyczące granic oraz reparacji wojennych, które miały wpływ na stosunki z Niemcami i Rosją.
- Utworzenie Małego Entente – sojusz z Czechosłowacją i Rumunią, który miał na celu zabezpieczenie granic Polski przed agresją ze strony Węgier i Niemiec.
- Relacje z Ukrainą – dążenie do współpracy w obliczu wspólnego przeciwnika, jakim była Rosja bolszewicka.
W kontekście tych relacji, kluczowym wydarzeniem była wojna polsko-bolszewicka (1919-1921), która znacząco wpłynęła na percepcję Polski w regionie. Zwycięstwo podczas Bitwy Warszawskiej umocniło pozycję Polski i zniechęciło Związek Radziecki do dalszych ekspansji.
W 1926 roku, po przewrocie majowym, zmienił się także kierunek polityki zagranicznej. Władze zaczęły dążyć do równowagi pomiędzy wschodnim a zachodnim sąsiadem, co skutkowało:
- Wzrostem relacji z Niemcami, co pozwoliło na pewną stabilizację granic zachodnich.
- Aktywnym poszukiwaniem sojuszy z krajami bałtyckimi, co miało na celu utworzenie strefy wpływów w Europie Środkowej.
Jednakże, mimo zysków z sojuszy, relacje z sąsiadami pozostawały napięte. Przykładem może być kwestia mniejszości narodowych, która często prowadziła do konfliktów, zwłaszcza z Ukrainą i Litwą. Problemy te wpływały na atmosferę zaufania i stabilności w regionie, co stawało się niedające się zignorować zagrożeniem dla polskiej suwerenności.
| Państwo | relacja | Data Zawarcia Umowy |
|---|---|---|
| Niemcy | Współpraca i napięcia | 1922 |
| Czechosłowacja | Sojusz militarny | 1921 |
| Rosja | Konflikt i elemnty rywalizacji | 1919-1921 |
Związek z Rumunią: Dwa narody w obliczu zagrożeń
W okresie międzywojennym, związek Polski z Rumunią stanowił istotny element polskiej polityki zagranicznej. Oba narody, dzieląc wspólne doświadczenia historyczne i geopolityczne, miały wiele powodów, aby zacieśniać swoje relacje. podobne zagrożenia, takie jak ekspansywne ambicje sąsiadów oraz niestabilność regionalna, skłoniły Warszawę i Bukareszt do współpracy.
- Traktat Sojuszniczy z 1921 roku - Był fundamentem współpracy wojskowej i politycznej między Polską a Rumunią, stanowiąc odpowiedź na rosnącą obecność ZSRR.
- Wspólne manewry wojskowe – Regularne ćwiczenia zbrojne miały na celu poprawę gotowości obronnej obu państw.
- Wymiana gospodarcza – Intensyfikacja wymiany handlowej przyczyniła się do umocnienia więzi ekonomicznych.
Polska i Rumunia znalazły się w obliczu realnych zagrożeń, takich jak rosnąca potęga hitlerowskich Niemiec oraz nieprzejrzystość w polityce sowieckiej. To stworzyło atmosferę wzajemnego zaufania, w której oba państwa mogły dążyć do wspólnych celów strategicznych. Przykładem takiej współpracy były ustalenia dotyczące koordynacji działań militarnych w przypadku agresji ze strony ZSRR czy Niemiec.
| Element współpracy | Opis |
|---|---|
| Wspólna strategia militarna | Przygotowanie obronne przed możliwą agresją |
| Wsparcie dyplomatyczne | Koordynacja działań na forum międzynarodowym |
| Współpraca gospodarcza | Rozwój infrastruktury i handlu |
Pomimo licznych starań, niektóre czynników zewnętrznych oraz wewnętrznych komplikowały te relacje. polityczne napięcia i różnice w podejściu do pewnych kwestii, takich jak mniejszości narodowe, mogły wpływać na stabilność sojuszu. Niemniej jednak, wspólne interesy oraz zagrożenia, które dostrzegały oba narody, ogólnie wzmacniały ich współpracę.
Polska i Niemcy: napięcia i konfrontacje
W okresie II rzeczypospolitej, relacje między Polską a Niemcami były naznaczone ciągłymi napięciami, które miały swoje korzenie w trudnej historii obu narodów. Wzajemne oskarżenia, agresywna retoryka i spory terytorialne stały się codziennością, a współpraca między tymi państwami była praktycznie niemożliwa. Poniżej przedstawiamy kluczowe kwestie, które wpływały na stosunki Polsko-Niemieckie w tym okresie:
- Kwestia Górnego Śląska: Po I wojnie światowej region ten stał się przedmiotem konfliktów między obydwoma krajami, co generowało emocje i oskarżenia o nieuczciwość w plebiscytach.
- Postulaty rewizji granic: Niemcy, zdeterminowani, aby odzyskać utracone terytoria, systematycznie podnosili kwestię rewizji granic, co spotykało się z oporem Polski.
- Rola Niemców w mniejszości narodowych: W Polsce mieszkała znaczna mniejszość niemiecka, która była wykorzystywana przez Berlin do destabilizacji sytuacji wewnętrznej naszego kraju.
Ważnym aspektem w relacjach polsko-niemieckich była polityka dyplomatyczna, mająca na celu zminimalizowanie konfliktów. Polska starała się budować sojusze z innymi państwami, aby przeciwdziałać niemieckim ambicjom. Wśród kluczowych kroków można wymienić:
- Umowa z Francją (1921): Utrzymywanie bliskich relacji z Francją,która stała się strategicznym sojusznikiem polski w obliczu rosnącej potęgi Niemiec.
- Programme obrony: Polska intensyfikowała modernizację armii, co miało na celu odstraszenie niemców oraz wzmocnienie pozycji kraju na arenie międzynarodowej.
Jednakże pomimo podejmowanych działań, atmosfera wciąż była napięta. Przykładem mogą być incydenty, takie jak incydent w Gleiwitz, który stał się pretekstem do agresji niemieckiej na Polskę w 1939 roku. Działania te pokazują, jak krucha była sytuacja w Europie i jak złożone były relacje międzypaństwowe. Polska, dążąc do stabilizacji, musiała stawić czoła nieprzewidywalności swoich sąsiadów oraz własnym wewnętrznym problemom.
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1921 | Plebiscyt Górnośląski |
| 1925 | Układ w Locarno |
| 1934 | Układ o nieagresji z Niemcami |
| 1939 | Agresja Niemiec na Polskę |
W związku z dynamicznie zmieniającą się sytuacją międzynarodową oraz nieustającymi dążeniami Niemiec do rewizji granic, Polska musiała wykazać się elastycznością w swoich działaniach. Nieustanne napięcia i konfrontacje w relacjach z Niemcami były nieodłącznym elementem polityki zagranicznej, która, mimo wielu trudności, starała się zbudować stabilną prowizoryczną równowagę w europie międzywojennej.