Reformacja i kontrreformacja w czasach Złotego Wieku: Konflikt, który zmienił Europę
W historii Europy nie ma drugiego tak fascynującego okresu jak Złoty Wiek, czas kiedy kontynent był świadkiem niezwykłych przeobrażeń duchowych, politycznych i społecznych.Reformacja, zapoczątkowana w XVI wieku przez takie postacie jak Marcin Luter, wstrząsnęła fundamentami Kościoła katolickiego, kwestionując nie tylko dogmaty, ale także autorytet papieski. Na odpowiedź nie trzeba było długo czekać – kontrreformacja, rozwinięta głównie przez jezuitów i Kościół katolicki, miała na celu przywrócenie utraconej jedności oraz zwalczanie nowo powstałych ruchów heretyckich.
W tym artykule przyjrzymy się, jak te dwie siły wzajemnie na siebie oddziaływały, jakie miały konsekwencje dla społeczeństw europejskich oraz w jaki sposób wywarły wpływ na kulturę, sztukę i myśl filozoficzną tamtego okresu. Przypominając o różnorodności wierzeń i napięciach społecznych, które towarzyszyły temu czasowi, zrozumiemy, dlaczego reformacja i kontrreformacja były nie tylko konfliktami religijnymi, ale także fundamentalnymi procesami kształtującymi przyszłość całej Europy. Zapraszam do odkrywania zawirowań historii, które określiły bieg wydarzeń na naszym kontynencie.
Reformacja jako ruch społeczny i religijny w Złotym Wieku
Reformacja, jako zjawisko o wielkim znaczeniu, nie tylko zmieniła oblicze religii zachodniej, lecz także wpłynęła na społeczeństwa, które dotykała. W Złotym Wieku, epoki bogatej w rozwój kulturalny i naukowy, reformacyjne idee przenikały do różnych aspektów życia codziennego. W wielu przypadkach,proces ten sprowokował do zastanowienia nad dotychczasowymi normami społecznymi,politycznymi i ekonomicznymi.
podczas gdy teologia luterańska i kalwińska rozwijała się, pojawiły się nowe ruchy społeczne, które dążyły do:
- Wzmocnienia roli jednostki: Nacisk na osobistą relację z Bogiem i interpretację Pisma Świętego zachęcał ludzi do myślenia niezależnego od hierarchii kościelnej.
- Dążeń do większej sprawiedliwości społecznej: Reformatorzy, tacy jak Jan Kalwin, postulowali o poprawę życia społecznego poprzez etykę pracy i uczciwość w handlu.
- Zmiany w edukacji: Powstanie szkół protestanckich skutkowało szerszym dostępem do nauki, co z czasem przyczyniło się do zwiększenia poziomu alfabetyzacji w społeczeństwie.
Ruch reformacyjny nie był homogeniczny; różnorodność poglądów była niezwykle istotna.Społeczne napięcia związane z reformacją prowadziły do konfliktów, które często miały podłoże ekonomiczne i polityczne. Przykłady tego zjawiska można dostrzec w:
| Region | Konflikty | Skutki |
|---|---|---|
| Niemcy | Wojny chłopskie (1524-1525) | Utrata wpływów feudałów, zyski dla protestantów |
| Francja | Wojny religijne (1562-1598) | Stworzenie Edyktu nantejskiego, równouprawnienie religii |
| Anglia | Podziały między katolikami a protestantami | Rozwój anglikanizmu; zmiany polityczne |
ruch ten zrodził także szereg nowych instytucji społecznych, takich jak kościoły ewangelickie i zgromadzenia lokalne, gdzie wspólnota mogła aktywnie uczestniczyć w życiu religijnym i społecznym. To zjawisko przyczyniło się do tworzenia silniejszych więzi społecznych i relacji międzyludzkich, co miało długofalowy wpływ na zachowanie rozwoju kulturowego i duchowego w Europie.
Warto również zauważyć,że kontrreformacja,jako odpowiedź na reformację,również miała społeczne aspekty. Kościół katolicki starał się odbudować swoje wpływy poprzez:
- Reformy wewnętrzne, które miały na celu poprawę moralności duchowieństwa;
- Intensyfikację misyjnej działalności, aby przyciągnąć wiernych z powrotem do Kościoła;
- Wsparcie artystyczne, które miało podkreślać jego chwałę i przywracać sympatię społeczeństwa.
Główne postacie Reformacji w Polsce
W polsce,czas Reformacji był okresem dynamicznych zmian religijnych,a kluczowe postacie odegrały ważną rolę w kształtowaniu nowego myślenia teologicznego oraz praktyk religijnych. Do najważniejszych z nich należy zaliczyć:
- Mikołaj Rej – uważany za jednego z pierwszych polskich pisarzy reformacyjnych.Jego prace,takie jak „Żywot człowieka poczciwego”,podkreślały wartość życia moralnego i duchowego.
- Jerzy Kalwin – reprezentant kalwinizmu, który wpłynął na reformację w Polsce. Jego nauki dotyczyły m.in.predestynacji oraz roli Kościoła jako wspólnoty wierzących.
- Andrzej Frycz Modrzewski – myśliciel renesansowy, który nawoływał do reformy zarówno w sferze religijnej, jak i społecznej. W dziele „O poprawie Rzeczypospolitej” krytykował nadużycia w Kościele.
- Jan Łaski – przewodniczący polskiego bractwa reformacyjnego, który współpracował z innymi liderami, aby umocnić protestantyzm w Polsce.
- Zygmunt Ziemowit – osoba,która odegrała istotną rolę w przekładzie Biblii na język polski,co znacznie przyczyniło się do popularyzacji idei reformacyjnych wśród szerokich mas społecznych.
Nie można również zapominać o wspólnocie braci czeskich, która wprowadziła nowe idee i pomogła w integracji różnych nurtów reformacyjnych w Polsce. Klub protestancki, który zyskał popularność, stał się miejscem wymiany myśli i eksperymentów teologicznych.
Warto wskazać na różnorodność podejść reformacyjnych. Polska Reformacja łączyła wpływy luteranizmu, kalwinizmu i anabaptyzmu, co prowadziło do powstawania licznych doktryn i wspólnot, które próbowały syntezować różne tradycje religijne.
| Postać | rola | Najważniejsze dzieło |
|---|---|---|
| Mikołaj Rej | Pisarz reformacyjny | „Żywot człowieka poczciwego” |
| Jerzy Kalwin | Teolog kalwiński | „InstitUTIONS” |
| Andrzej Frycz Modrzewski | Myśliciel renesansowy | „O poprawie Rzeczypospolitej” |
| Jan Łaski | Przewodniczący braci polskich | Bez tytułu |
| Zygmunt Ziemowit | Przekład Biblii | „Biblia Gdańska” |
Najważniejsze wydarzenia Reformacji w Europie
Reformacja, która miała miejsce w XVI wieku, była jednym z kluczowych momentów w historii Europy, prowadząc do głębokich przemian religijnych, społecznych i politycznych. W wielu krajach Starego Kontynentu zaczęły powstawać nowe odłamy chrześcijaństwa, co zmieniało dotychczasowy porządek. Kluczowe postacie reformacji,takie jak Marcin Luter w Niemczech,jan kalwin w Szwajcarii,czy Henryk VIII w Anglii,nie tylko wpłynęli na duchowość w swoich krajach,ale także przyczynili się do konfliktów,które miały trwać przez całe stulecia.
Reformacja była odpowiedzią na liczne nadużycia w Kościele katolickim, takie jak sprzedaż odpustów czy korupcja wśród duchowieństwa. Wśród najważniejszych wydarzeń, które miały kluczowe znaczenie dla tego ruchu, można wymienić:
- 95 tez Lutra (1517) - dokument, który wywołał burzę w Europie, szybko się rozprzestrzeniając dzięki wynalezieniu druku.
- Powstanie Związków Kalwińskich – nowe wspólnoty wiary, które promowały idee reformacyjne w Szwajcarii i Francji.
- Akt supremacji (1534) – przekształcenie anglii w protestanckie królestwo pod władzą Henryka VIII.
W miarę jak reformacja nabierała siły, Kościół katolicki odpowiedział na nią kontrreformacją, której celem było umocnienie dotychczasowego porządku. konferencje, takie jak Tridentski Sobór (1545-1563), stały się kluczowymi momentami, w których Kościół postanowił zreformować swoje struktury oraz dostosować się do wymagań nowej rzeczywistości. Ważne było także powstanie zakonu jezuitów,który odgrywał kluczową rolę w propagowaniu katolickich wartości i misji edukacyjnych.
Warto również zauważyć konsekwencje, jakie niosła ze sobą reformacja dla polityki w Europie. Spory religijne prowadziły do wojen, takich jak wojna trzydziestoletnia (1618-1648), która zrujnowała wiele krajów, a także do podziałów wewnętrznych w obrębie państw, które zupełnie zmieniały mapę polityczną Starego Kontynentu.
| Wydarzenie | data | Znaczenie |
|---|---|---|
| 95 tez Lutra | 1517 | Zapoczątkowanie ruchu reformacyjnego w Niemczech |
| Powstanie Związku Kalwińskiego | 1541 | Wzrost wpływów protestantyzmu w Europie |
| Sobór Trydencki | 1545-1563 | reformy wewnętrzne Kościoła katolickiego |
Reformacja i kontrreformacja wywarły trwały wpływ na społeczeństwa europejskie, które wchodząc w Złoty Wiek, doświadczyły nie tylko duchowych, ale także kulturowych przemian. Wraz z nowymi ideami i prądami myślowymi zaczęto kwestionować tradycyjne podejścia do nauki, sztuki i polityki, co zaowocowało rozkwitem intelektualnym, który miał trwać przez następne stulecia.
Kontrreformacja: odpowiedź na protestantyzm
W odpowiedzi na protestantyzm, Kościół katolicki w XVI wieku zainicjował szereg reform, które miały na celu zarówno obronę swoich dotychczasowych doktryn, jak i adaptację do zmieniającego się kontekstu religijnego i społecznego. W tym okresie, znanym jako kontrreformacja, katolicyzm zyskał nową energię, mobilizując wiernych do walki z herezją i podziałem, który wprowadziła reformacja.
Wśród kluczowych działań kontrreformacji można wymienić:
- Rada Trydencka – Zwołana w latach 1545-1563, miała na celu określenie zasad wiary katolickiej oraz wprowadzenie reform w zakresie moralności duchowieństwa.
- Powstanie nowych zgromadzeń zakonnych – Takich jak jezuitów, które były instrumentalne w misji chrystianizacyjnej i edukacyjnej.
- Rozwój sztuki barokowej – Artyści współpracujący z Kościołem rozwinęli styl barokowy, który miał na celu wzmocnienie duchowego doświadczenia wiernych przez majestatyczne i emocjonalne przedstawienia religijne.
Kościół katolicki nie tylko bronił swoich tradycji, ale również starał się przyciągnąć do siebie rozczarowanych reformacją wiernych.Szerzenie wiedzy teologicznej stało się kluczowe; unikanie skandali wśród duchowieństwa i poprawa jego jakości były priorytetami działań.
| Działania kontrreformacji | Cele |
|---|---|
| Rada Trydencka | Określenie zasad i reform Kościoła |
| Zgromadzenia zakonne | Mocniejsze zaangażowanie w edukację i misje |
| Sztuka barokowa | Wzmocnienie duchowego doświadczenia wiernych |
Kontrreformacja miała także wpływ na politykę europejską, prowadząc do wielu sporów religijnych, wojen i przewrotów. Wzrost napięć pomiędzy katolicyzmem a protestantyzmem kształtował nie tylko mapę geopolityczną Europy, ale także jej duchowy krajobraz. W rezultacie, walka o dominację w sferze religijnej przekształciła się w złożony konflikt, w którym często stawiano na szali przyszłość społeczności i narodów.
Rola Kościoła katolickiego w okresie Reformacji
W okresie Reformacji Kościół katolicki znalazł się w obliczu znacznych wyzwań, które zagrażały jego dotychczasowej dominacji w Europie. Ruch protestancki, na czele z postaciami takimi jak Marcin luter i Jan Kalwin, podważał autorytet Kościoła oraz jego nauki, co zmusiło do podjęcia zdecydowanych działań zarówno w sferze duchowej, jak i politycznej.
Kościół katolicki odpowiedział na te zagrożenia poprzez wzmocnienie wydziału teologicznego i moralnego, co można zdefiniować w kilku kluczowych aspektach:
- odpowiedź dogmatyczna: Przyjęcie Soboru Trydenckiego w 1545 roku, który zajął się nie tylko dogmatyką, ale również reformą kościelną.
- Aktywistyczne podejście: mobilizacja wiernych do obrony tradycyjnych przepisów i praktyk, co manifestowało się w różnych formach misji i ewangelizacji.
- powstanie zakonów: Utworzenie nowych zgromadzeń, takich jak jezuitów, które miały na celu nie tylko obronę wiary, ale także edukację i pomoc ubogim.
Jednym z kluczowych działań Kościoła katolickiego w tym okresie było ustanowienie polityki potępienia heretyków. Przykładem intensyfikacji tych działań był proces inkwizycyjny, który miał na celu eliminację wszelkich oznak herezji. W miastach i krajach, gdzie protestantyzm zyskiwał na sile, Kościół starał się o zachowanie wpływów, niejednokrotnie korzystając z wsparcia świeckiej władzy.
Kościół katolicki starał się również o poprawę wizerunku poprzez reformy wewnętrzne.Kluczowe działania obejmowały:
| Reforma | Cel |
|---|---|
| Reforma kleru | Podniesienie standardów moralnych i edukacyjnych |
| Reforma liturgiczna | Przywrócenie godności i autorytetu obrzędów |
| Katolickie misje | Rozbudowa sieci parafialnej w nowych terytoriach |
Rola Kościoła katolickiego w czasie Reformacji nie ograniczała się jedynie do obrony przed atakami ze strony protestantyzmu. Był on również nośnikiem kulturowym i społecznym, co potwierdzają liczne dzieła sztuki i literatury, które powstały w tym okresie, a które miały nie tylko na celu ugruntowanie katolickiej doktryny, ale również zmobilizowanie wiernych do działania w obronie Kościoła.
Złoty Wiek: kontekst historyczny i kulturalny
Złoty Wiek Rzeczypospolitej, sięgający mniej więcej XVI i XVII wieku, to czas nie tylko rozkwitu gospodarczego i politycznego, ale również istotnych przemian religijnych. W tym okresie Reformacja znalazła swoje miejsce, a Polska stała się jednym z głównych centrów reformacyjnych w Europie. Wiele z tych zmian miało wpływ na kulturę, sztukę i życie codzienne społeczeństwa. Należy zatem przyjrzeć się, jak Reformacja i jej przeciwnik, kontrreformacja, formowały ówczesny świat.
Reformacja, zapoczątkowana przez postacie takie jak Marcin Luter, przyniosła ze sobą nowe pomysły teologiczne i społeczne, które zaczęły zyskiwać na popularności w Polsce. Kluczowe elementy tego ruchu to:
- Podkreślenie indywidualnych relacji ludzi z Bogiem.
- Popularyzacja Pisma Świętego w językach narodowych.
- Krytyka kościelnych praktyk i doktryn.
Reformacja przyciągnęła również wielu wykształconych ludzi i artystów, którzy szukali nowych form wyrazu. W miastach takich jak Kraków czy Gdańsk, powstały licznie drukarnie, które wpływały na rozwój kultury literackiej, a także piśmiennictwa w języku polskim. W tym kontekście warto wspomnieć o:
| Postać | Rola w Reformacji |
|---|---|
| Mikołaj Rej | Pionier literatury polskiej, twórca poezji reformacyjnej. |
| Jan Łaski | Promotor idei protestanckich w Polsce. |
| Jakub Wujek | Tłumacz Biblii na język polski. |
Z drugiej strony, kontrreformacja była odpowiedzią kościoła katolickiego na rosnący wpływ ruchów protestanckich. Papież paweł III zwołał Sobór trydencki (1545-1563),który ustalił wiele doktryn i reform mających na celu umocnienie pozycji Kościoła. W Polsce kontrreformacja przyczyniła się do:
- Powstania nowych zgromadzeń, takich jak jezuici, którzy skupili się na edukacji.
- Odnowienia liturgii oraz praktyk religijnych.
- Wsparcia finansowego dla sztuki sakralnej i budowy nowych kościołów.
Wszystkie te działania miały na celu odbudowę autorytetu Kościoła katolickiego oraz restrukturyzację życia religijnego w Polsce. Epoka Złotego Wieku, mimo wewnętrznych napięć, charakteryzowała się zatem niezwykłym zjawiskiem synkretyzmu religijnego i kulturalnego, który wywarł wpływ nie tylko na Polskę, ale i na całą Europę.
Czynniki sprzyjające Reformacji w Polsce
Reformacja w Polsce była wynikiem wielu złożonych i wzajemnie powiązanych czynników, które sprzyjały rozkwitowi nowych idei religijnych i społecznych. Wśród nich warto wymienić kilka kluczowych aspektów:
- Wzrost niezależności intelektualnej: Renesans, który rozwinął się w Polsce, przyniósł ze sobą nowe idee, promujące myślenie krytyczne i indywidualizm. Myśliciele tacy jak Mikołaj Kopernik czy jan Kochanowski wpływali na młodsze pokolenia, zachęcając do kwestionowania tradycyjnych wierzeń.
- Wsparcie ze strony arystokracji: Znaczna część polskiej szlachty, widząc korzyści płynące z reformacji, zaczęła wspierać protestanckie nauki, przyczyniając się do ich popularyzacji. Wiele z tych rodzin korzystało z nowego porządku religijnego, co wzmacniało ruch reformacyjny.
- Wydawnictwa i druk: Rozwój technologii drukarskiej, który miał miejsce w XVI wieku, umożliwił szybsze i łatwiejsze rozpowszechnianie literatury protestanckiej. Dzięki temu idee reformacyjne dotarły do szerokiego kręgu odbiorców.
- Podobieństwa z innymi ruchami reformacyjnymi w Europie: styl życia i ideały wyznawane przez luteran czy kalwinów były często zbieżne z lokalnymi przekonaniami, co ułatwiło ich akceptację w polskim społeczeństwie.
Jednym z kluczowych elementów,który sprzyjał reformacji w Polsce,była też religijna tolerancja,która rysowała się w kontekście ówczesnej sytuacji politycznej. Polska, jako kraj wielonarodowy i wielowyznaniowy, była bardziej otwarta na różnorodność poglądów niż wiele innych państw ówczesnej Europy. Przykładowo, sejmy polskie wprowadzały przepisy, które chroniły prawa mniejszości religijnych.
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1517 | 95 tez Marcina Lutra, początek ruchu reformacyjnego w Europie. |
| 1530 | Przyjęcie luteranizmu przez radę miejską Torunia. |
| 1555 | Pokój augsburski, który wpływa na polską tolerancję religijną. |
Wszystkie te czynniki wspólnie stworzyły sprzyjające warunki do rozwoju reformacji,która w Polsce nie tylko zyskała na popularności,ale również wpłynęła na zmiany społeczne,kulturowe i polityczne,które miały odzwierciedlenie w dalszych losach kraju w nadchodzących wiekach.
Jak reformacja wpłynęła na życie codzienne Polaków
Reformacja, jako ruch religijny i społeczny, wpłynęła na życie codzienne Polaków w wielu aspektach. Przyczyniła się do głębokich zmian w mentalności, stylu życia oraz strukturze społecznej społeczeństwa polskiego. W szczególności dostrzegalne było to w takich obszarach jak:
- Zmienność praktyk religijnych: W wyniku reformacji, obok tradycyjnego katolicyzmu zaczęły się rozwijać nowe wyznania i wspólnoty, co wprowadziło różnorodność w praktykach religijnych.
- Wzrost znaczenia edukacji: Protestantyzm kładł duży nacisk na czytanie Pisma Świętego, co doprowadziło do rozwoju szkół i uniwersytetów. W miastach wzrosła liczba instytucji edukacyjnych.
- Zmiany w sztuce i kulturze: Reformacja wpłynęła na styl życia artystów, a nowe interpretacje biblijnych motywów znalazły odzwierciedlenie w literaturze i sztuce.
- Konflikty religijne: Wzrost liczby wyznań przyczynił się do napięć i konfliktów, co wpływało na społeczeństwo, a także politykę, doprowadzając do zamachów i wojen religijnych.
Miasta takie jak Gdańsk, Toruń czy Kraków stały się centrami protestantyzmu, co było powodem znacznych zmian w ich strukturze społecznej i ekonomicznej. Protestanci, posiadając swoje kościoły oraz wspólnoty, tworzyli nowe miejsca spotkań, które sprzyjały integracji i wzajemnemu wsparciu społecznemu. Ciekawym rozwiązaniem były kolonie religijne, gdzie wyznawcy różnych denominacji mogli żyć obok siebie, co wprowadzało elementy tolerancji:
| Miasto | Ruch religijny | Rok rozwoju |
|---|---|---|
| Gdańsk | Protestantyzm | 1525 |
| Toruń | Kalwinizm | 1558 |
| Kraków | Luteranizm | 1540 |
Reformacja miała także widoczny wpływ na kwestie gospodarcze. Dzięki nowym wystąpieniom religijnym, wielu rzemieślników i kupców, zwłaszcza w miastach, zaczęło tworzyć stowarzyszenia oparte na zasadach etyki protestanckiej, co z kolei przyczyniło się do rozwoju handlu i rzemiosła. Nierzadko nowe wartości — takie jak ciężka praca i oszczędność — zaczęły być propagowane i przyjmowane w codziennym życiu, co zmieniało podejście Polaków do pracy i oszczędzania.
Reformacja oraz związana z nią kontrreformacja oddziaływały na polskie społeczeństwo na wielu płaszczyznach, kształtując jego tożsamość przez wieki. Gdzie dotąd dominował katolicyzm, zaczęły się pojawiać wątki w dialogu międzyreligijnym, które niejednokrotnie wpływały na przebieg wydarzeń politycznych i społecznych. Ta wielowymiarowość pokazuje, jak dynamicznie zmieniało się życie codzienne Polaków pod wpływem reformacyjnych idei, które trwały long after the first wave of reformation dwindled.
Edukacja i pisarstwo w dobie Reformacji
W czasach Reformacji, edukacja i pisarstwo zyskały nowe oblicze, przekształcając tradycyjne podejście do nauki oraz literatury. W odpowiedzi na rosnące potrzeby społeczeństw, które dążyły do większej samodzielności i reformy duchowej, liczba szkół i uczelni wzrosła, umożliwiając szerokiej rzeszy ludzi dostęp do wiedzy.
Edukacja stała się narzędziem zmiany, a młodzież chętnie korzystała z okazji, by zgłębiać nowe idei. Oto kilka kluczowych aspektów tego zjawiska:
- Rozwój szkół parafialnych – Nowe formy edukacji były zakładane przez lokalne społeczności,co dawało im większą kontrolę nad nauczaniem.
- Reforma programów nauczania – Wprowadzono przedmioty, które odnosiły się do nowych idei reformacyjnych, zwiększając znaczenie języków klasycznych.
- Wzrost literatury religijnej – Pisarze na nowo interpretowali teksty biblijne, co przyciągnęło rzesze czytelników pragnących zgłębiać wiarę.
Wydawanie książek stało się kluczowym elementem tego ruchu. Drukarnie rozkwitły, dostarczając literatury zarówno religijnej, jak i świeckiej.Publikacje zaczęły trafiać do rąk zwykłych ludzi,a nie tylko elit,co znacznie wpłynęło na poziom intelektualny społeczeństwa. Warto zauważyć, że:
| Typ literatury | Przykładowi autorzy | Tematyka |
|---|---|---|
| Religijna | Marcin Luter | Teologia, tłumaczenie Biblii |
| Filozoficzna | Erazm z Rotterdamu | Edukacja, etyka |
| Historyczna | Jakub Wujek | Historia Kościoła, martyrologia |
Co więcej, transformacje w sferze edukacyjnej nie były tylko podyktowane reformacyjnymi ideami, ale także rodziły się z potrzeby wzajemnej inspiracji.Pisarstwo stało się platformą do dialogu między różnymi niż elitami społecznymi, dając głos ludziom z marginesu i wzmacniając ich pozycję w społeczeństwie.
Na przełomie XVI i XVII wieku rozpoczęła się niewielka,ale znacząca ewolucja w myśleniu o edukacji i literaturze,gdzie wolność słowa zyskiwała na znaczeniu,a autorzy nie bali się poruszać kontrowersyjnych tematów. Ta zmiana w podejściu do wiedzy i literatury miała długofalowy wpływ na literaturę europejską, kładąc fundamenty pod nowoczesne rozumienie edukacji.
Sztuka i architektura w świecie kontrreformacyjnym
W czasach kontrreformacji sztuka i architektura stały się narzędziem propagandy, mającym na celu przekonywanie wiernych do katolickich wartości. Barok, charakterystyczny dla tego okresu, zdominował europejskie miasta, łącząc dramatyzm, ruch i emocje z religijnym przesłaniem.
Architektura kościelna tamtego czasu wyróżniała się:
- Imponującymi fasadami, które zachwycały swoim bogactwem form i ornamentów, zachęcając do wejś