Tytuł: Technika wojskowa w starożytnej Polsce – uzbrojenie wczesnych Słowian
W miarę jak zagłębiamy się w tajemnice historii Słowian, coraz bardziej fascynującym elementem ich codziennego życia staje się zagadnienie militariów. Jak rozwijała się technika wojskowa w starożytnej Polsce? Jakie uzbrojenie wykorzystywali wczesni Słowianie i co zadecydowało o ich sukcesach na polu bitwy? W tym artykule przyjrzymy się ewolucji militariów, które nie tylko kształtowały oblicze ówczesnych konfliktów, ale również wpływały na rozwój społeczny i polityczny regionu. Przeanalizujemy różnorodność broni, od prostych narzędzi walki po bardziej skomplikowane techniki obronne, a także ich ewolucję w kontekście zmieniającego się świata. Przygotujcie się na pasjonującą podróż do czasów, gdy Słowianie stawiali czoła nie tylko wrogom, ale także różnorodnym wyzwaniom, jakie niósł ze sobą rozwój cywilizacji.
Technika wojskowa w starożytnej Polsce w kontekście Europy
W starożytnej Polsce,podobnie jak w wielu innych regionach Europy,rozwój techniki wojskowej był ściśle związany z warunkami geograficznymi,społecznymi oraz z kontaktami z innymi kulturami. Wczesnośredniowieczni Słowianie, będący przodkami dzisiejszych Polaków, adoptowali różne techniki i uzbrojenie, które pozyskiwali z kontaktów handlowych oraz militarystycznych z sąsiednimi ludami. Kluczowe dla ich sukcesów wojennych były zarówno umiejętności bojowe,jak i zastosowanie odpowiednich narzędzi i broni.
Rodzaje uzbrojenia wczesnych Słowian:
- Broń biała: Słowianie posługiwali się różnorodnymi rodzajami broni białej, takimi jak miecze, topory, czy oszczepy. Miecze, zwłaszcza te o podwójnej krawędzi, stanowiły symbol statusu i były doskonałym narzędziem w walce wręcz.
- Łuki: Łuki były równie istotnym elementem uzbrojenia.Słowianie wykorzystywali je nie tylko do polowań, ale również w bitwach, gdzie umożliwiały zadawanie obrażeń z dystansu.
- Pancerze i tarcze: W miarę upływu czasu, Słowianie zaczęli stosować pancerze skórzane i metalowe, a także różnorodne tarcze, które zapewniały dodatkową ochronę przed atakami przeciwnika.
Technika wojskowa wczesnych Słowian była częściowo inspirowana przez rozwinięte cywilizacje zachodnioeuropejskie oraz wschodnioeuropejskie. Wpływ Skandynawów i Bizancjum widoczny był nie tylko w uzbrojeniu, ale także w taktykach walki i strategiích militarnych. Słowianie integrowali te elementy, dostosowując je do własnych potrzeb i stylu życia.
| Typ uzbrojenia | Materiał | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Miecz | Metal | Walczący wręcz |
| Topór | Metal/skóra | Walczący wręcz, siekanie |
| Łuk | Drewno | Atak z dystansu |
| Tarcza | Drewno, skóra | Obrona |
warto zauważyć, że w kontekście europejskim, techniki wojskowe Słowian nie różniły się diametralnie od tych stosowanych przez ich sąsiadów. W miarę jak Słowianie nawiązywali kontakty z innymi narodami, ich umiejętności bojowe ewoluowały. Z czasem stały się one bardziej złożone, obejmując zorganizowane formacje wojskowe oraz skomplikowane strategie bitewne, co pozwoliło im na efektywne stawienie czoła zarówno wrogom z zachodu, jak i ze wschodu.
Wczesne Słowianie – historia i kontekst militarny
Wczesne Słowianie, od momentu pojawienia się na mapach Europy, nadali nowy wymiar militarnej organizacji oraz technice wojskowej. Ich rozwój militarny nie tylko dostarczał im środków do obrony, ale również umożliwiał ekspansję terytorialną. W kontekście militariów, Słowianie wyróżniali się różnorodnością uzbrojenia oraz umiejętnościami strategii, które stały się kluczowymi elementami ich sukcesów na polu bitwy.
Uzbrojenie wczesnych Słowian charakteryzowało się kilkoma istotnymi cechami. byli znani z produkcji różnorodnych broni, zarówno do walki wręcz, jak i do użycia w bitwach na dystans. Oto niektóre elementy ich uzbrojenia:
- Miecze – najczęściej krótkie i szerokie, dostosowane do walki w zwarciu.
- Topory – używane zarówno w walce, jak i w codziennych pracach.
- łuki i strzały – pomocne w zasadzki i walkach na większe odległości.
- speary – długie, ostre narzędzia, które były powszechnie wykorzystywane na polu bitwy.
Warto zwrócić uwagę na przemiany,jakim podlegało słowiańskie uzbrojenie na przestrzeni wieków. Taki rozwój wynikał z wpływów sąsiednich kultur, takich jak Grecy czy Rzymianie, a także z praktycznych potrzeb. Słowianie przystosowywali swoje techniki militarne do lokalnych warunków terenowych oraz taktycznych. W miarę upływu czasu, zaczęli coraz częściej korzystać z technologii metalurgicznych, co znacząco wpłynęło na jakość ich zbroi i uzbrojenia.
W kontekście organizacji militarnej, Słowianie często tworzyli silne wspólnoty wojenne. Strategie bitewne obejmowały zarówno pojedyncze ataki, jak i bardziej skomplikowane złożone manewry.Często posługiwali się taktyką zasadzki i unikania otwartych starć na korzyść walki w trudnym terenie, co dawało im znaczną przewagę nad przeciwnikami.
| Typ uzbrojenia | Zastosowanie |
|---|---|
| Miecz | Bezpośrednia walka |
| topór | Walka i prace codzienne |
| Łuk | Atak z dystansu |
| Włócznia | Wszechstronność w bitwie |
Dzięki zaawansowanej technice wojskowej oraz umiejętnym dowódcom,wczesne Słowianie potrafili skutecznie stawić czoła zagrożeniom ze strony innych kultur i najeźdźców. Ich historię cechuje nie tylko waleczność, ale również zdolność do adaptacji i przyswajania innowacji militarnych, co florystycznie wpłynęło na dalszy rozwój społeczeństw słowiańskich w średniowieczu.
Rodzaje uzbrojenia wczesnych Słowian
Wczesni Słowianie posługiwali się różnorodnym uzbrojeniem, które odzwierciedlało ich kulturę oraz potrzeby obronne. W miarę jak rozwijały się technologie i taktyka wojskowa, zmieniały się również narzędzia i broń, które pozwalały im chronić swoje terytoria oraz zasoby. Oto kilka kluczowych rodzajów uzbrojenia,których używano w czasie wczesnośredniowiecznych konfliktów.
- Broń biała: Wśród najpopularniejszych rodzajów uzbrojenia znajdowały się noże, miecze i oszczepy. Miecze, zazwyczaj dwusieczne, były symbolem statusu oraz umiejętności wojennej.
- Osprzęt do rzucania: Oszczepy i kusze były wykorzystywane do ataków na większych odległościach, co dawało przewagę w walce. Kusze zwłaszcza wykorzystywane były do polowań oraz w czasie oblężeń.
- Broń obuchowa: Topory i młoty miały zastosowanie zarówno w walce bezpośredniej, jak i do łamania tarcz przeciwników.
- Tarcze: Okrągłe tarcze z drewna,często pokryte skórami,stanowiły podstawowe zabezpieczenie dla wojowników,chroniąc ich przed ciosami i strzałami.
Nieodzownym elementem arsenalu wczesnych Słowian były także różnorodne zbroje, dostosowane do potrzeb ochrony ciała. Wśród nich wyróżniały się:
| Rodzaj zbroi | Materiał | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Skórzana | Skóra zwierzęca | Lekka,zapewniała pewną ochronę przy zachowaniu elastyczności. |
| Łuskowa | Metal | Składała się z metalowych łusek, oferując lepszą ochronę, ale była cięższa. |
| Kolczuga | Metal, skóra | Zużytkowanie cienkich ogniw metalowych zapewniało niski ciężar i rozszerzoną ochronę. |
Wojenni Słowianie wykształcili także techniki walki oraz strategie, które były dostosowane do ich uzbrojenia. Często formowali się w linie, wykorzystując wzory ataku i obrony, które były trenowane przez pokolenia. Warto zaznaczyć, że uzbrojenie wczesnych Słowian nie tylko służyło do walki, ale także było istotnym elementem ich kultury i identyfikacji społecznej.
Sposoby walki i ich ewolucja
W starożytnej Polsce walki i sztuki wojenne ewoluowały w odpowiedzi na zmieniające się potrzeby i zagrożenia. Na początku, gdy społeczeństwo było zorganizowane w niewielkie plemiona, dominowały strategie partyzanckie. Słowianie stosowali taktyki obronne,z ukrytymi pułapkami i zasadzki,co zmuszało ich przeciwników do naruszania ich terytoriów z dużą ostrożnością.
W miarę wzrostu organizacji społecznej i tworzenia się większych struktur politycznych, zmieniały się również metody walki.Pojawienie się dowództwa i większych armii wprowadziło nowe formacje i techniki, takie jak:
- Wojska konne – W XVII wieku, po wprowadzeniu koni do walki, armie zaczęły korzystać z ich mobilności, co znacznie zwiększyło ich zasięg operacyjny.
- Formacje piechoty – Dobrze zorganizowana piechota była kluczem do sukcesu, szczególnie w starciach z wrogimi plemionami czy na obcych terytoriach.
- Łuki i strzały – Dzięki wprowadzeniu dłuższego zasięgu broni, wojownicy mogli atakować przeciwnika z większej odległości, co zmieniało dynamikę bitew.
Na poziomie uzbrojenia, ewolucja wyglądała fascynująco. Początkowo Słowianie korzystali z prostych narzędzi,takich jak kamienie i kije,które z czasem zostały zastąpione przez bardziej wyrafinowane:
| Rodzaj uzbrojenia | Okres użycia |
|---|---|
| miecz | IX-X w. |
| Spear (oszczep) | VII-XI w. |
| Topór | V-X w. |
| Tarcz | ewolucja od V w. do XI w. |
Osobnym zagadnieniem jest pojawienie się sztuki oblężniczej, która w znaczący sposób zmieniła oblicze wojen. Tworzenie umocnień, takich jak wały i grodziska, stało się kluczowe w obronie osad. Również rozwój broni oblężniczej, takiej jak balisty czy katapulty, umożliwił atakowanie skomplikowanych struktur obronnych, zmieniając taktykę obrony Polski przed najeźdźcami.
Wszystkie te zmiany w technikach walki i uzbrojeniu nie tylko odzwierciedlały rozwój cywilizacyjny Słowian, ale także wpływały na sposób, w jaki postrzegali oni siebie jako naród. Z czasem wojownicy stawali się symbolami siły i odwagi, co miało swoje odzwierciedlenie w kulturze i legendach tamtych czasów.
Funkcja tarczy w wojskowości Słowian
Rola tarczy w kontekście wojen Słowian
Tarcza była jednym z kluczowych elementów uzbrojenia wczesnych Słowian i odgrywała fundamentalną rolę zarówno w strategii,jak i w sposobach walki. W erze, kiedy zbroje były drogie i trudne do zdobycia, tarcza stanowiła istotny zabezpieczenie dla wojownika na polu bitwy. jej obecność mogła decydować o przeżyciu lub śmierci w trakcie starcia.
Wykonane zazwyczaj z drewna lub skóry, tarcze słowiańskie miały różnorodne kształty i rozmiary. Niektóre z nich przybierały formę dużych, okrągłych osłon, które zapewniały świetną ochronę w walce wręcz, inne zaś były bardziej płaskie i owalne, co odpowiadało wymaganiom bitewnym różnych jednostek wojskowych:
- Okrągłe tarcze – powszechnie używane przez piechotę, zapewniające szeroką ochronę, doskonałe w starciach z przeciwnikami posługującymi się bronią białą.
- Płaskie tarcze – zazwyczaj stosowane przez konnych wojowników, o mniejszej wadze i większej zwrotności podczas manewrowania.
- Decorative Shields – często zdobione symbolami i motywami kulturowymi, które podkreślały wartość wojownika i jego przynależność do danej grupy.
Oprócz ochraniania, tarcze Słowian miały także funkcję ofensywną. Mogły być używane do parowania ciosów, a także do atakowania przeciwnika – znane są przypadki, gdzie wojownicy wykorzystali ciężkie tarcze do np. popychania lub obezwładniania wrogów. Tarcza stawała się nie tylko narzędziem obronnym, ale i agresywnego działania na polu bitwy.
| Kształt tarczy | Typ wojownika | Opis |
|---|---|---|
| Okrągła | Piechota | Duża, solidna tarcza, idealna do ochrony i walki wręcz. |
| Płaska | Jeźdźcy | Lekka tarcza, umożliwiająca szybkie manewr i atak. |
| Wysoka z ozdobami | Przywódcy | Przeważnie zdobiona, symbolizująca status i potęgę. |
Ostatecznie tarcza była nie tylko przedmiotem użytkowym, ale również wyrazem tożsamości wojowników oraz całej społeczności. W wielu kulturach Słowian tarcza stała się symbolem odwagi i honoru, a jej historia trwała przez wieki. Przeanalizowanie roli tarczy w kontekście militarnego dziedzictwa Słowian pozwala na głębsze zrozumienie ich strategii oraz wartości wojennej w dalekiej przeszłości.
Broń biała – miecze, włócznie i noże
Wczesnośredniowieczna Polska była miejscem, gdzie rozwijała się różnorodna technika wojskowa, a broń biała odgrywała kluczową rolę w walce.miecze,włócznie i noże nie tylko były narzędziami do walki,lecz także symbolami statusu społecznego i siły. Każdy z tych elementów miał swoje unikalne cechy, które sprawiały, że był dostosowany do specyficznych potrzeb wojowników tamtej epoki.
Miecze
miecze, zazwyczaj wykonane z żelaza, były oznaką prestiżu. Ich długość i kształt różniły się w zależności od regionu. Najczęściej spotykano miecze o prostym ostrzu, z wyraźnie zaznaczoną rękojeścią. Wyróżniały się one:
- Ostrze - często krzyżowe, idealne do cięcia i pchnięć.
- Rękojeść – zdobiona, aby zapewnić lepszy chwyt.
- Pochwa – zazwyczaj skórzana, służąca do przechowywania miecza.
Włócznie
Włócznie były powszechnie używane zarówno w ataku, jak i w obronie. Ich długość sięgała od 1,5 do 3 metrów, co pozwalało na utrzymanie przeciwnika na dystans. Cechy charakterystyczne włóczni to:
- Grot – ostro zakończony, często wzmacniany dodatkowym metalem.
- Trzonek – wykonany z drewna, co zapewniało lekką konstrukcję.
- Wsparcie - w niektórych modelach występowały dodatkowe elementy, takie jak zasłony, chroniące przed kontratakami.
Noże
Noże były wszechstronnym narzędziem zarówno w wojnie, jak i w codziennym życiu. Dzięki swojej poręczności,używano ich jako broni krótkiej. W kontekście noży warto zwrócić uwagę na:
- Różnorodność kształtów – od prostych, jednoskalowych po bardziej skomplikowane formy.
- Materiał wykonania – najczęściej używano stali lub żelaza.
- Przeznaczenie – obok walki, służyły do codziennych czynności, takich jak przygotowywanie posiłków.
Podsumowanie
Broń biała w wczesnym okresie polskim była doskonale dostosowana do potrzeb wojowników, a także miała swoje miejsce w kulturze Słowian. Miecze, włócznie i noże nie tylko występowały na polu bitwy, ale również stanowiły element życia codziennego, odzwierciedlając umiejętności rzemieślników i potrzeby społeczeństwa. Bez wątpienia, uzbrojenie wczesnych Słowian przyczyniło się do kształtowania ich tożsamości i strategii wojskowych.
Zastosowanie łuków w armii Słowiańskiej
Łuki odegrały kluczową rolę w strategiach militarnych wczesnych Słowian, będąc nieodłącznym elementem uzbrojenia wojska. Ten rodzaj broni strzeleckiej umożliwiał skuteczne rażenie przeciwnika z bezpiecznej odległości, co w trudnych warunkach bitewnych było niezwykle istotne. Słowiańscy łucznicy wyróżniali się zarówno precyzyjnością, jak i celnością, co czyniło ich cennym zasobem na polu walki.
W armii słowiańskiej łuki wykorzystywano do:
- Obronności – dzięki zastosowaniu łuków, Słowianie mogli skutecznie bronić swoich osad przed najeźdźcami.
- Ataku – podczas bitew, łucznicy starali się osłabić wroga zanim dojdzie do bezpośredniego starcia.
- Polowania – łuki były również używane do łapania zwierzyny, co wspierało zaopatrzenie wojska w żywność.
Materiały używane do produkcji łuków były zróżnicowane. Wczesne łuki słowiańskie najczęściej wytwarzano z:
| Materiał | Opis |
|---|---|
| Wiklina | Elastyczna i lekka, idealna do budowy prostych łuków. |
| Drewno | Wykorzystywano różne gatunki,aby zapewnić zarówno wytrzymałość,jak i elastyczność. |
| Rogi zwierzęce | Dzięki sile i sprężystości rogów, tworzono bardziej zaawansowane modele. |
techniki strzelania łukiem były przekazywane z pokolenia na pokolenie. Młodych łuczników szkolono w zawodach, które wymagające precyzji i zręczności. Podczas takich treningów pracowano nie tylko nad celnością, ale także nad taktyką, aby umiejętnie zintegrować ich rolę w szerszych manewrach wojskowych.
Nie bez znaczenia było także znaczenie symboliczne łuku w kulturze Słowian. Łuk stawał się nie tylko narzędziem walki, ale również symbolem siły i odwagi. Wierzono,że umiejętność posługiwania się nim świadczyła o męskości i honorze,co odegrało ważną rolę w kształtowaniu tożsamości wojskowej społeczności słowiańskich.
Rola konnych oddziałów w bitwach
Konne oddziały, znane jako rycerstwo, odgrywały kluczową rolę w bitwach wczesnych Słowian. Ich obecność zmieniała dynamikę starć, wpływając na strategie i taktyki zarówno atakujących, jak i broniących się. Wczesnosłowiańskie armie korzystały z koni nie tylko jako środka transportu, ale również jako elementu psychologicznego na polu bitwy.
Wśród najważniejszych zalet konnych oddziałów można wymienić:
- Zwiększoną mobilność: Cavalry umożliwia szybkie manewry, atak oraz wycofywanie się w krytycznych momentach.
- Ataki z zaskoczenia: Szybka jazda pozwalała na niespodziewane ataki na flankach przeciwnika.
- Obrona i patrolowanie: Konie dawały możliwość lepszego przeszukiwania terenu oraz szybszego reagowania na ruchy nieprzyjaciela.
Wczesne rycerstwo składało się z różnych typów wojowników, którzy pełnili odmienne funkcje w armii:
| Typ wojownika | Opis |
|---|---|
| Koniak | Wojownik wyspecjalizowany w walce z konia, często uzbrojony w włócznię i tarczę. |
| Łucznik konny | strzelec używający łuku, który mógł atakować z dużej odległości. |
| Pojedynkowcy | Bojownicy walczący na ziemi lub w bliskim kontakcie, posiadający ciężkie uzbrojenie. |
Strategiczne wykorzystanie konnych oddziałów w bitwach stawało się kluczowe podczas wewnętrznych konfliktów oraz podczas obrony przed najazdami z zewnątrz. Ich rolą było nie tylko zadawanie ciosów wroga, ale także ochrona kluczowych miejsc, takich jak fortece i osady.
W miarę jak technika wojskowa ewoluowała,zmieniała się również rola konnych oddziałów. W miarę rozwoju taktyk wojskowych, znaczenie jazdy rosnęło, a armie dopasowywały swoje strategie do możliwości, jakie dawały dobrze wyszkolone jednostki konne. To właśnie dzięki nim wczesnosłowiańskie ludy mogły zyskać przewagę na polu bitwy, a ich ekwipunek stał się coraz bardziej zróżnicowany i zaawansowany.
Słowiańskie umocnienia i ich strategia obronna
Wczesne Słowiańskie umocnienia, będące świadectwem rozwijającej się techniki wojskowej, spełniały kluczową rolę w strategii obronnej plemion. Ich projektowanie często odzwierciedlało uwarunkowania geograficzne oraz lokalne zasoby, co pozwalało na efektywne wykorzystanie terenu w celu maksymalnej ochrony. Wśród najważniejszych typów umocnień można wymienić:
- Wały ziemne: Budowane z ziemi, często wzmacniane drewnianymi palisadami, stanowiły podstawową formę obrony przed atakami wrogów.
- Grody: Zespół umocnień, w skład którego wchodziły zarówno wały, jak i wieże strażnicze, służył jako centrum administracyjne i militarne.
- Wzgórza obronne: Wzniesienia wykorzystywane do budowy warowni lub obozów, które oferowały naturalną ochronę i lepszą widoczność otoczenia.
Strategia obronna Słowian opierała się na kilku kluczowych zasadach, które zapewniały maksymalną skuteczność w obliczu zagrożeń. Kluczowe elementy to:
- Użycie lokalnych zasobów: Słowianie korzystali z okolicznych materiałów budowlanych, co ułatwiało szybką reakcję na ewentualne ataki.
- Mobilność: Grupy wojowników były gotowe do błyskawicznych działań obronnych, co zwiększało zaskoczenie rywali.
- Skrytość: Elementy umocnień często były ukryte w naturalnym terenie, co utrudniało zdobycie ich przez wroga.
Jednym z najważniejszych przykładów obronnych umocnień wczesnych Słowian są grodziska, które pełniły rolę nie tylko militarną, ale także społeczną i kulturową.Struktura grodzisk była złożona i często obejmowała:
| Element | Opis |
|---|---|
| Wał | Wysoka ziemna konstrukcja, stanowiąca główną barierę. |
| Palisada | Drewniane ogrodzenie wzmacniające bezpieczeństwo grodziska. |
| Wieża | Miejsce obserwacji i obrony, kluczowe dla wczesnej strategii obronnej. |
Wszystkie te elementy, szczególnie w połączeniu z rozbudowaną siecią szlaków komunikacyjnych, dawały wczesnym Słowianom przewagę zarówno w obronie, jak i w czasie ekspansji. W miarę jak kultury i techniki wojskowe ewoluowały, tak samo rozwijały się umocnienia, które były nieodłącznym elementem obrony wczesnośredniowiecznej Polski.
Techniki oblężnicze w starożytnej Polsce
W starożytnej Polsce obleganie stanowiło ważny element strategii wojennej, w szczególności w czasach, gdy konflikty między plemionami były na porządku dziennym. Wczesne słowiańskie społeczności wykorzystywały różnorodne techniki oblężnicze, dostosowane do dostępnych zasobów i technologii. Kluczowe dla przeprowadzenia skutecznej ofensywy było zrozumienie struktury obronnej twierdz i umiejętność wykorzystania siły liczebnej oraz sprzętu.
Jedną z najpopularniejszych metod oblężniczych była budowa umocnień wokół obleganego miejsca. Wczesnosłowiańskie plemiona często konstruowały drewniane palisady oraz wały, co utrudniało dostęp do miasta czy grodziska. Niekiedy posługiwano się także kopaniem głębokich dół (w tym tzw. fossa), które miały na celu zablokowanie możliwych dróg ucieczki obrońców oraz zaciemnienie terenu, co ułatwiało przeprowadzenie ataku.
W kontekście oblegania, dużą rolę odgrywały również sieci zwiadowcze. Obserwatorzy ustawiani na wzniesieniach bądź w okolicznych lasach informowali o ruchach wroga, tym samym dając możliwość przygotowania się do ewentualnych działań. Takie praktyki dowodzenia zapewniały poległym plemionom przewagę i pozwalały na skoordynowane ataki.
Gdy zdarzało się, że doszło do bezpośrednich walk, używano prostych machin oblężniczych. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują:
- Balisty – proste urządzenia strzelające, wykorzystywane do miotania kamieni w stronę murów obronnych.
- Gilotyny – mechaniczne urządzenia wykorzystywane do łamania lub niszczenia przeszkód.
Nie można również pominąć znaczenia sztuki wojennej w negocjacjach. Oblężenia często kończyły się kompromisami. Wszak niejednokrotnie zbyt mocne ataki mogły doprowadzić do strat w armiach oblegających, dlatego w sytuacji, gdy obrońcy nie byli w stanie dłużej opierać się presji, podejmowano próbę zażegnania konfliktu poprzez pertraktacje.
| Technika oblężnicza | opis |
|---|---|
| Budowa umocnień | Drewniane palisady i wały. |
| Kopanie dołów | Tworzenie przeszkód dla obrońców. |
| Sieci zwiadowcze | Obserwacja ruchów wroga. |
| Balisty | Machiny do miotania kamieni. |
| Gilotyny | Niszczenie przeszkód. |